Forum Bieszczady - BieszczadzkieForum.pl

Długo zastanawiałam się jak przedstawiać książki popularno-naunkowe i monografie dotyczące historii regionu. Jest ich sporo więc moim zdaniem najlepszym rozwiązaniem byłby podział. Być może ten, który zaproponuję okaże się w miarę dobry.
Na pierwszy ogień dam jedną z moich ulubionych książek, bardzo często do niej sięgam. Jest to praca doktorska Waldemara Bajaka "Rzecz o majorze Antonim Żubrydzie Samodzielny Batalion Operacyjny Narodowych Sił Zbrojnych 1944-1947" wydana przez Ruthenus. O tej monografii rozmawailiśmy na forum info, często polecam ją kolegom przewodnikom i turystom odwiedzajacym nasz region. Moim zdaniem powinna ona wejść do kanonu lektur obowiązkowych wszystkich oprowadzaczy wycieczek. Moim zdaniem jest to bardzo obiektywne przedstawienie dziejów powojennych naszego regionu w które wpisał się los Żubrydów.
"Praca jest znacznym wpisem do dziejów ziem południowo-wschodnich Rzeczypospolitej (w obecnych granicach) dokonanym za sprawą wspomnianego batalionu NSZ oraz jego dowódcy Antoniego Żubryda. Praca Waldemara Basaka pokazuje horror tamtych czasów. Mordy, napady, inwigilacje, donosy, więzienia. Występuje tez, ale słabiej, w cieniu pierwszego, ofiarność, lojalnośc, wierność. Po prostu to pierwsze dominuje w materiałach źródłowych. Praca jest potrzebna. To słowa prof. dr hab. Tadeusza Rawskiego, które moim zdaniem dobrze charakteryzują tę publikację.

Spis treści:
Przedmowa
Wstęp
Rozdział I
Sytuacja społeczno-polityczna na terenie województwa rzeszowskiego w latach 1944-1947, ze szczególnym uwzględnieniem powiatów: Brzozów, Krosno, Lesko, Przemyśl i Sanok
& 1. Narzucenie nowego porządku
& 2. Stosunekkomunistów do kościoła rzymsko i grekokatolickiego
& 3. Przesiedlenia ludności ukraińskiej i walki z UPA
Rozdział II
Antoni Żubryd - twórca SBO NSZ kryptonim "Zuch"
& 1. Dzieciństwo, młodość, okres wojny
& 2. Po "wyzwoleniu"
Rozdział III
Powstanie i formowanie się oddziału
& 1. Organizacja i struktura
& 2. Dowódcy kompanii i oficerowie funkcyjni Batalionu
& 3. Działalność SBO NSZ kryptonim "Zuch" w opiniach społeczeństwa
a. Stosunek ludności Rzeszowczyzny do działań A. Żubryda
b. Kościół katolicki wobec działalności oddziału
Rozdział IV
Działalność operacyjna
& 1. Akcje zbrojne
& 2. Sabotaż, zajmowanie mienia i propaganda
Rozdział V
Likwidacja oddziału
& 1. Rozbicie oddziału
& 2. Śmierć Antoniego Żubryda
Zakończenie
Streszczenie i spis treści w języku rosyjskim
Wykaz tabeli
Wykaz ilustracji
Wykaz skrótów
Źródła i opracowania
Indeks osobowy
Indeks nazw geograficznych

Książka podobnie jak inne wydawnictwa Ruthenusa jest bardzo starannie wydana w twardej okładce.

IPN wydaje ciekawą serię "Studia i materiały", która jest poświęcona także naszemu regionowi. Tom 12 "Kresowa księga sprawiedliwych 1939-1945 O Ukraińcach ratujących Polaków poddanych eksterminaci przez OUN i UPA" opracowana przez Romualda Niedzielko przedstawia rejestr "aktów pomocy humanitarnej, jakiej ze strony niektorych Ukraińców doznała polska ludność Kresów Wschodnich poddana eksterminacji przez ukraińskich nacjonalistów w latach czterdziestych XX wieku". To fragment wstępu. W czasie badań okazało się jak niewiele wiemy o kresowych zbrodniach, osobach pomordowanych i o tych, którzy nzrażając własne usiłowali ratować inne ludzkie życie.
Spis treści
Wstęp
1. Województwo wołyńskie
2. Województwo poleskie
3. Województwo tarnopolskie
4. Województwo lwowskie
5. Województwo stanisławowskie
6. Województwo rzeszowskie
7. Województwo lubelskie
Aneks: Polacy - z pomocą Ukraińcom
Wykaz skrótów
Bibliografia
Indeks osób

Wprawdzie wątek poświęcony monografiom ale chciałabym tu zaprezentować coś bardzo ciekawego i zapoznać Was z pracą naszego forumowego Kolegi. Bardzo interesujący artykuł ukazał się w najnowszym wydaniu "Wiedzy i Życia Innych Obliczach Historii". Jest on poświęcony spirali zbrodni, której ukoronowaniem było morderstwo w Terce dokonane przez żołnierzy 36 Komendy Odcinka 8 Oddziału WOP 8 lipca 1946 r. Straszliwy dramat, akt zemsty na ludności ukraińskiej (dziecko miało 3 latka) za który odpowiedzialność ponosi dowódca Lucjan Zubert.
Zajawkę artykułu przesłał mi Kolega z forum turysytyka-gorska, tej pracy jeszcze nie czytałam. http://ioh.pl/artykuly.php?Wypisz=334
W tym numerze jest film dokumentalny "Zapomnieć kresy" powstały z inicjatywy naszego forumowego Kolegi. Warto zapoznać się także z innym jego "dzieckiem" czyli ze stroną http://www.warsztatyidei.pl tam zakładka kresowa.
13 marca 2010 r w Poznaniu odbędzie się historyczna konferencja naukowa poświęcona ludobójstwu na Kresach. Niestety, nie wezmę w niej udziału ale zapraszam wszystkich chętnych w imieniu naszego Kolegi.

Dziś chciałabym Wam przedstawić książkę, która zrobiła na mnie duże wrażenie. Jak zapewne część z Was wie poprzez zagmatwane koleje forumowego losu zainteresowałam się Żubrydem i Żołnierzami Wyklętymi, antykomunistyczną, powojenną partyzantką. Szukając informacji dotarłam do wyjątkowo interesującej, dla mnie odkrywczej publikacji. Historyk badający dzieje współczesne ziemi sanockiej pan Andrzej Romaniak polecił mi "Powiat sanocki w latach 1944-1956" pod redakcją Krzysztofa Karczmarskiego i swoją. Są to materiały konferencyjne, referaty przedstawiające dzieje społeczno-polityczne powiatu sanockiego.Publikacja ta była jedną z pierwszych, o ile nie pierwszą, przedstawiających niezakłamany obraz naszej powojennej rzeczywistości. Proces zdobywania i umacniania władzy, opis lokalnych uwarunkowań wstrząsnęły mną. Wydawało mi się, że znam dzieje naszej ziemi. Niestety, myliłam się. Ta książka ukazała mi świat nie do zaakceptowania, niewyobrażalne okrucieństwo i bestialstwo ale jednocześnie pokazała bohaterstwo ludzi, którzy nie mogli pogodzić się z światem stworzonym przez utrwalaczy władzy ludowej. Jest to praca naukowa ale czyta się ją jednym tchem. Referaty są niezmiernie interesująca ale równie ważne są setki przypisów, odnośników do akt.
Książka została wydana staraniem Muzeum Historycznego w Sanoku i IPN Oddział w Rzeszowie. Najtaniej można ją nabyć w księgarence muzealnej, kosztuje tylko 30 zł. Zresztą polecam tego rodzaju sklepiki z książkami. Tam przeważnie są prawdziwe skarby, niezmiernie interesujące wydawnictwa, które niewiele kosztują, a są skarbnicą wiedzy o regionie. Przeważnie ładnie wydane tak jak i "Powiat sanocki w latach 1944-1956": twarda okładka, dobry papier, książka jest szyta więc może nam służyć długie lata. To moim zdaniem jest ważne, gdyż non stop do tej publikacji zaglądam poszukując informacji o interesujących mnie zagadnieniach. Muszę przyznać, że ten zbiór referatów to świetna ściąga dla przewodników. Moim zdaniem to lektura obowiązkowa, książka, którą mogę polecić wszystkim miłośnikom regionu, nie tylko tym zainteresowanym historią współczesną. Ona bowiem pozwala nam zrozumieć powojenną rzeczywistość. To taki "odkłamiacz" mitów stworzonych m.in.przez Gerharda.

Spis treści
Wstęp
Jakub Izdebski "Zarys sytuacji społeczno-gospodarczej w powiecie sanockim w latach 1944-1956"
Tomasz Bereza "Kolektywizacja wsi w powiecie sanockim w latach 1948-1956"
Ks. Henryk Borcz "Dekanat sanocki w latach 1944-1956"
Krzysztof Kaczmarski "Kadra kierownicza sanockiej bezpieki w latach 1944-1956. Próba charakterystyki"
Dariusz Byszyk "Komenda Powiatowa Milicji Obywatelskiej w Sanoku w latach 1944-1956"
Janusz Borowiec "Areszt i więzienie w Sanoku w latach 1944-1956"
Mariusz Krzysztofiński "PPR w powiecie sanockim w latach 1944-1956"
Paweł Fornal "Sanockie struktury Zrzeszenia "Wolność i Niezawisłość" (1945-1949). Geneza, działalność, likwidacja
Andrzej Romaniak "Powstanie, działalność i likwidacja antykomunistycznego oddziału partyzanckiego NSZ pod dowództwem Antoniego Żubryda"
Robert Witalec "Działalność UB wobec podziemia ukraińskiego w powiecie sanockim (1944-1947)
Notki o Autorach
Wykaz skrótów
Indeks osób
Indeks miejscowości


Tytuł: "Powiat sanocki w latach 1944-1956"
Redakcja: Krzysztof Kaczmarski i Andrzej Romaniak
Wydanie: I
Stron: 431
ISBN: 978 83 60380-13-0
Wydawnictwo: Muzeum Historyczne w Sanoku, IPN Oddział w Rzeszowie
Rzeszów-Sanok 2007

Chciałabym Wam przedstawić fragment artykułu Andrzeja Romaniaka "Powstanie, działalność i likwidacja antykomunistycznego oddziału partyzanckiego NSZ pod dowództwem Antoniego Żubryda". To ten historyk podjął się jako pierwszy odkłamania dziejów oddziału Żubryda. Wszyscy historycy np. dr. Basak czy dr Motryka pisząc swoje prace opierają się na badaniach Andrzeja Romanika. Prawdę powiedziawszy jestem prywatnie bardzo wdzięczna panu Romaniakowi za pomoc i to iż włożył dużo wysiłku abym mogła zrozumieć to co działo się u nas w okresie powojennym.

str. 273
"Okoliczności powstania i działalności antykomunistycznego oddziału partyzanckiego pod dowództwem Antoniego Żubryda nie doczekały się dotychczas rzetelnego zbadania i opracowania. Przez cały okres tzw. Polski Ludowej Żubryd przedstawiany był jako krwawy watażka stojący na czele zwykłej grupy bandyckiej, w terminologii ubeckiej zwanej "bandą terrorystyczno-rabunkową NSZ". Do ugruntowania tego przekonania w społeczeństwie przyczyniła się powieść Jana Gerharda "Łuny w Bieszczadach" oraz zrealizowany na jej podstawie film Ewy i Czesława Petelskich "Ogniomistrz Kaleń".
Do zafałszowania prawdy historycznej dopomogły także prace koncesjonowanych miejscowych historyków lub historyków amatorów, powstające często na zamówienie czynników partyjnych. Publikacje te miały podłoże czysto ideologiczne, powstały gównie na podstawie materiałów zgromadzonych i wytworzonych przez aparat represji i relacji funkcjonariuszy tego aparatu. Zawarte w nich dane nie były weryfikowane. Co gorsza, informacje, które nie miały odniesienia do rzeczywistości, były bezkrytycznie powielane przez innych autorów. 1. Głównym zarzutem mającym zdyskredytować "żubrydowców'' były kradzieże, rozboje, morderstwa i rabunki, których jakoby się dopuszczali. Skutkiem owych publikacji jest to, że jeszcze dzisiaj zdarza się, iż niektórzy uważają oddział Antoniego Żubryda za bojówkę UPA !
W ostatnich latach podjęto próby weryfikacji najnowszej historii i likwidacji białych plam2, lecz proces ten nadal napotyka trudności. Temat ten, szczególnie na Sanocczyźnie, wywołuje bowiem wciąż duże emocje, a oceny działalności oddziału Antoniego Żubryda różnią sie diametralnie. Argumenty zarówno jego zwolenników, jak i przeciwników są zwykle przede wszystkim emocjonalne i wynikają, jak wspomniano, z braku obiektywnego, całościowego opracowania dotyczącego powstania, działalności i likwidacji antykomunistyczego oddziału zbrojnego pod dowództwem Żubryda. Pierwszą próbą takiego całościowego ujęcia tematu jest niniejszy artykuł."

"1.Należy wymienić nastpujące publikacje: B. Gajewski, A. Bata "Na tropach Żubryda", "Podkarpacie. Tygodnik Polskiej Partii Robotniczej" 1987, nr2-11 (836-845). Jest to cykl wyjątkowo tendencyjnych i napastliwych artykułów; B. Gajewski "Samozwańczy major Antoni Żubryd" praca nieopublikowana; idem, "Antoni Żubryd. Od legendy do dokumentów", Sanok 1998. Na te prace powołuje się Andrzej Brygidyn: idem "Życie polityczne [w] Sanok - dzieje miasta", red. F. Kiryk, Kraków 1995, s. 758-759, 769; idem, Sanok. "Między wojną, a stanem wojennym" , Sanok 1999, s.11-12. Na opracowanie Benedykta Gajewskiego "Antoni Żubryd. Od legendy do dokumentów" powoływał się w trakcie swego procesu w 1999 r. zabójca Antoniego Żubryda - Jerzy Vaulin, przywołując na swoją obronę zawarte w nim treści. Zob.: Archiwum Sądu Okręgowego w Krośnie [dalej: ASOK], sygn. II K3/99. Akta sprawy przeciwko J. Vaulinowi, t.3, Protokół rozprawy głównej z dn. 15 XII 1999, k.596. Oprócz wymienionych publikacji na temat działalności oddziału Żubryda ukazywały się głównie artykuły prasowe, mniej lub bardziej wartościowe, przeważnie powielające wiadomości zawarte w pracach wymienionych autorów."

Dorzuciłbym do tego tematu dość mało znaną (IMHO) książkę, wydaną kilka lat temu w Sanoku. Składa się głównie z raportów, relacji i zeznań a także zawiera wiele interesujących zdjęć dokumentalnych z tego okresu.
Nie wiem gdzie można ją nabyć (wydana nakładem autora, stąd niski nakład), bywa ponoć czasem w sanockiej księgarni PTTK, na pewno natomiast jest w sanockiej bibliotece.

Tytuł: "Walka z ukraińskim podziemiem na południowo-wschodnim obszarze Polski w latach 1944-1948";
Autor: Gajewski Benedykt;
Wydanie: Sanok 2005, nakładem autora
Stron: 434

Kolejna pozycja to Zbrodnie bez kary.

Mjr Łukasz Kuźmicz, urodził się 18.04.1925 r. we wsi Kuśniszcze II, pow. Luboml na Wołyniu, gdzie mieszkał do 1943 roku. Po zamordowaniu przez UPA w dniach 29 i 30 sierpnia 1943r. w sąsiednich wsiach i okolicach 15 tys. Polaków i po napaści na jego dom, wraz z rodziną przeszedł późnej całą gehennę zbrodniczej działalności UPA.

Był uczestnikiem i bezpośrednim świadkiem wielu wydarzeń, które opisał w książce. Jest ona cennym źródłem historycznym. Zawiera niepublikowane dotychczas dokumenty i zdjęcia, nazwiska milicjantów, oficerów i żołnierzy WP, pochodzących z Kresów Wschodnich i z całej Polski, którzy polegli w walkach z UPA na Rzeszowszczyźnie przed akcją "Wisła" i w czasie jej trwania.

W sposób udokumentowany autor uzasadnił konieczność przeprowadzenia akcji wojskowej "Wisła", w ramach której zklikwidowane zostały sztaby OUN i ich kierownictwo z głównym prowidnykiem na Polskę, Staruch Jarosławem ps. "Stiah", oraz kurenie i sotnie UPA z ich głównodowodzącym, Onyszkiewicz Myrosławem ps. "Orest". W książce opisana została i późniejsza dywersyjno-szpiegowska działalność OUN-UPA, po akcji "Wisła".

Spis treści:

* Okoliczności powstania UPA
* Działalność OUN-UPA na Wołyniu
* Działalność OUN-UPA w Polsce po wyzwoleniu
* Napady UPA na posterunki MO i strażnice WOP
* Śmierć gen. Karola Świerczewskiego "Waltera"
* Operacja wojskowa grupy operacyjnej "Wisła"

Tytuł: "Zbrodnie bez kary"
Autor: Łukasz Kuźmicz
Wydawca: AP-W "Sandra" Rzeszów
Rok wydania: 2006
Ilość stron:: 349
Cena:: 40zł + koszty wysyłki

Strona autora (można tu zamówić książkę): http://www.kuzmicz.pl" target="_blank"
Blog autora: http://www.lkuzmicz.blog.onet.pl" target="_blank

Pora przedstawić wyjątkowo ciekawą książkę o której już opowiadałam w innym wątku (relacja ze spotkania z Autorami topic158-110.html" target="_blank) wydaną przez IPN Oddział W Rzeszowie. "Bieszczady w Polsce Ludowej 1944-1989" pod redakcją Jakuba Izdebskiego, Krzysztofa Kaczmarskiego i Mariusza Krzysztofińskiego to publikacja niezmiernie interesująca, moim zdaniem to powinna być lektura obowiązkowa wszystkich Bieszczadolubów. Jest to zbiór artykułów napisanych przez historyków specjalizujących się w historii współczesnej Polski i poświęconych zagadnieniom etniczno-religijnym, społecznym, politycznym, kulturowym. Dwadzieścia artykułów, każdy poświęcony innemu fragmentowi naszych bieszczadzkich dziejów ale mimo to można je połączyć w bloki: losy ludności łemkowsko-ukraińskiej, dziejom kościoła i cerkwi, sprawom kultury. Na mnie największe wrażenie zrobił wyjątkowo ciekawy artykuł Artura Brożyniaka i Małgorzaty Gliwy "Terka - Wołkowyja 1939-1947. Mikrohistoria krwawego konfliktu ukraińsko-polskiego" oparty na bardzo rzetelnej kwerendzie naukowej. Autorzy wyjaśniają genezę zbrodni na tle narodowościowym sprali zbrodni, które wydarzyły się w Terce i Wołkowyi w lipcu 1946 r. i pokazuje rolę sprawczą Hrycia Łoszyci i kapitana Lucjana Zuberta. Równie interesujący miejscami wstrząsający jest artykuł Janusza Borowca "Wojskowy Sąd Grupy Operacyjnej "Wisła". Każdy tekst jest interesujący i wnosi wiele w odkrywanie współczesnych dziejów Bieszczadów.
Książka mimo iż nie jest monografią to jednak jest najpełniejszym źródłem dotyczącym powojennej historii Bieszczadów. Twarda oprawa, szyta, posiada wkładkę z archiwalnymi fotografiami.

Spis treści

Jakub Izdebski, Krzysztof Kaczmarski, Mariusz Krzysztofiński - Wstęp
• Katarzyna Dufrat: Cywilne struktury Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów w Bieszczadach (1945-1947)
• Artur Brożyniak: Ukraińska Powstańcza Armia w Bieszczadach
• Małgorzata Gliwa: Przesiedlenia ludności ukraińskiej z Bieszczad Zachodnich w latach 1944-1947
• Artur Brożyniak, Małgorzata Gliwa: Terka - Wołkowyja 1939-1947. Mikrohistoria krwawego konfliktu ukraińsko-polskiego
• Janusz Borowiec: Wojskowy Sąd Grupy Operacyjnej "Wisła"
• Grzegorz Ostasz: Śmierć generała Waltera i jego legenda
• Zbigniew K. Wójcik: Zmiana granicy wschodniej Polski Ludowej w 1951r. (zarys problematyki)
• Piotr Chmielowiec: Urząd Bezpieczeństwa i Służba Bezpieczeństwa w Bieszczadach. Struktury - ludzie - działalność
• Robert Witalec: Mniejszość grecka w Bieszczadach w świetle dokumentów wytworzonych przez UB-SB
• Mirosław Surdej: Między polityką a wypoczynkiem - wizyta Josipa Broz Tito w Polsce w 1975 r. w świetle akt aparatu bezpieczeństwa PRL
• Paweł Piotrowski: Militarne dzieje Bieszczad w XX wieku
• Ks. Stanisław Nabywaniec: Kościół rzymskokatolicki w Bieszczadach 1944-1989. Powrót - odbudowa - rozwój
• Krzysztof Kaczmarski: Działania aparatu bezpieczeństwa wobec ks. prymasa Stefana Wyszyńskiego w czasie jego internowania w Komańczy (1955-1956)
• Ks. Henryk Borcz: Nieudana próba likwidacji przez władze komunistyczne parafii rzymskokatolickiej w Wołkowyi w Bieszczadach (na kanwie dramatycznych wydarzeń z 3-4 października 1967 roku)
• Igor Hałagida: Kościół Greckokatolicki w Bieszczadach (1944-1989) (szkic zagadnień)
• Artur Brożyniak, Ryszard Ziobroń: Prawosławie w Bieszczadach po II wojnie światowej
•Tomasz Bereza: Strajki ustrzycki (grudzień 1980 - luty 1981)
•Olga Kurzynoga: Utracone dobra kultury w Bieszczadach 1944-1989 (zarys problemu)
• Jan Malczewski: Inwestycje w Bieszczadach i ich geneza
• Bogusław Kleszczyński: Autobusem w Bieszczady. Z dziejów osobowej komunikacji samochodowej
• Wykaz skrótów
• Indeks osób
• Indeks miejscowości

Tytuł; "Bieszczady w Polsce Ludowej w 1944-1989"
Autor; praca zbiorowa
Wydanie: I
Stron: 491
ISBN: 978-83-7629-111-6
Wydawnictwo: IPN Oddział Rzeszów
Rzeszów 2009

Niewiele osób wie, że konflikt ukraińsko-polski miał trochę inne oblicze niż to powszechnie prezentowane. Prawie nikt nie zwraca uwagi na krzywdy i tragedie grekokatolików, Łemków, Ukraińców. Ten artykuł mną wstrząsnął, jest o zbrodniach sądowych.
Janusz Borowiec: "Wojskowy Sąd Grupy Operacyjnej "Wisła"
str. 101-102
'[...]Przy pomocy szefa PUBP w Przemyślu ppor. Jana Żugaja kontrolującemu udało się odnaleźć dwie kobiety zamknięte w pomieszczeniu na pierwszym piętrze budynku PUBP. Lekarz więzienny, stwierdziwszy "ciężki stan ich pobicia (zagrażający życiu zatrzymanej Kality)", uznał, że Ewa Klita i Maria Zajączkowska były torturowane w czasie przesłuchań. Naczelna Prokuratura Wojskowa po uzyskaniu zawiadomienia od WPR w Rzeszowie o popełnieniu przestępstwa wszczęła postępowanie karne przeciwko mjr. Stanisławowi Wróblewskiemu (art. 141 KKWP), gdyż Ewa Kalita na skutek stosowania u niej tortur zmarła w więzieniu w Przemyślu". Henryk Tadla, pełniący funkcję oficera śledczego PUBP w Przemyślu od 9 grudnia 1946 do 1 października 1947 r. po latach wspominał, że śledztwo przeciwko funkcjonariuszowi MBP "końcowej fazie pozostało bez biegu".Skargę na stosowanie niedozwolonych metod podczas śledztwa złożyli również: Paraskiewia Babiak, Maria Matyczak, Włodzimierz Bak, Piotr Bulicz i Roman Dynowiec. Kontrola wykazała ponadto, że na 160 podejrzanych o przynależność do UPA tylko w stosunku do 20 osób funkcjonariusze UB uzyskali wymaganą zgodę na zatrzymanie od prokuratora. Kontrolującemu nie udało się udało się ustalić, kto ich zatrzymał i o jakie czyny przestępcze są podejrzani, stwierdzając, że brak materiałów dowodowych przyczynił się do stosowania niedozwolonych metod podczas śledztwa. [....["
str. 104-105
"[...]Procesy karne prowadzone przed Wojskowym Sądem Grupy Operacyjnej "Wisła" przeciwko oskarżonym o przynależność do UPA ukazują mechanizm współdziałania organów bezpieczeństwa z wojskowym wymiarem sprawiedliwości, oparty na z góry przyjętych założeniach w kwestii formułowania zarzutu, prowadzenia przesłuchania, sporządzenia aktu oskarżenia i uzasadnienia wyroku. Z braków dowodów winy w postaci raportów jednostek WP czy zeznań świadków, które pozwoliły by ustalić szczegóły działalności oskarżonych, określić straty, jakie poniosły z tego powodu oddziały WP i ludność cywilna, składy sędziowskie w swym orzecznictwie opierały się na niepełnych i lakonicznych wyjaśnieniach skazanych. Podczas rozprawy obrońcy z urzędu w mowie przed ogłoszeniem wyroku zazwyczaj prosili o sprawiedliwy wymiar kary lub o karę więzienia.
Piotr Dmytryszyn został skazany przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Krakowie na sesji wyjazdowej w Sanoku 14 maja 1947 r. za przynależność do UPA na karę śmierci. W lakonicznym uzasadnieniu wyroku skład sędziowski pod przewodnictwem por. Ludwika Kiełtyki podał, że na podstawie całokształtu okoliczności ujawnionych w toku przewodu sądowego, a w szczególności wyjaśnień samego oskarżonego, sąd ustalił, iż strzelec o pseudonimie "Lipa" (Dmytryszyn), członek sotni "Chrina", w marcu 1946 r. w okolicach wsi Mikolo i Zajniczek uczestniczył w gwałtownym zamachu "na nieustaloną bliżej jednostkę". Do aktu oskarżenia dołączono następujące dowody rzeczowe: protokół rewizji osobistej, oświadczenie oskarżonego, ze znaleziona w jego domu broń jest jego własnością, oraz protokół przeprowadzonej rewizji. [...]

Odział w Rzeszowie IPN wydała kolejną niezmiernie interesująca monografię poświęconą historii współczesnej naszego regionu. "Ośrodki odosobnienia w Polsce południowo-wschodniej (1981-1982) dotyczą jednego z najważniejszych wydarzeń w dziejach Polski Ludowej czyli wprowadzenia stanu wojennego, losów osób internowanych, przedstawiają funkcjonowanie ośrodków odosobnienia na terenach byłych województw: krośnieńskiego, przemyskiego, rzeszowskiego, tarnobrzeskiego, obszaru terytorialnemu w dużej mierze pokrywającemu się z diecezją przemyską. Opisane są "internaty" w których przetrzymywano mężczyzn czyli : w Uhercach, Nowym Łupkowie, Załężu oraz miejsce internowania kobiet Areszt Śledczy w Nisku. Oprócz tego Autor wspomina o Arłamowie - rządowym ośrodku wypoczynkowym w którym przebywał Lech Wałęsa.Monografia ma układ chronologiczny, przedstawia problematykę związaną z zagadnieniem szczegółowo, jest oparta na rzetelnej kwerendzie naukowej. Mnie osobiście zainteresowały nade wszystko losy więzień i internowanych na terenie naszego regionu, ta praca wzbogaciła w sposób znaczny zasób mojej wiedzy nie tylko o problematyce związanej z głównym zagadnieniem ale także w znaczny sposób poszerzyła wiadomości o współczesnych dziejach Bieszczadów. Monografia podzielona jest na kilka części: 4 rozdziały poświęcone: powstaniu i działalności ośrodków odosobnienia, internowanym- profil socjologiczny, życiu codziennemu w ośrodkach odosobnienia, kontaktom ze światem zewnętrznym, aneks - relacje internowanych, dokumenty, wykaz osób internowanych w ośrodkach odosobnienia. Książka została wzbogacona zakładką z archiwalnymi zdjęciami
Można ją nabyć za 25 zł w leskiej księgarni Bosza.

Spis treści
Wstęp
Rozdział I. Powstanie i działalność ośrodków odosobnienia
1. Utworzenie ośrodków odosobnienia w kontekście wprowadzenia stanu wojennego
2. Status prawny
3. Zaplecze logistyczne
4. Praca operacyjna SB
Rozdział II. Internowani - profil socjologiczny
Rozdział III. Życie codzienne w ośrodkach odosobnienia
1. Relacje z kadrą więzienną
2. Formy spędzenia wolnego czasu
3. Twórczość internowanych
4. Akcje protestacyjne i inne formy oporu
Rozdział IV. Kontakty ze światem zewnętrznym
1. Kościół rzymskokatolicki, a internowani
2. Wizyty i wizytacje
Zakończenie
Bibliografia
Aneksy
Relacje internowanych
- Relacja Adama Szostkiewicza z 17 marca 2007 r.
- Relacja Ewy Kubery z 29 kwietnia 2007 r.
- Relacja Zbigniewa Kruk-Strzebowskiego z 10 marca 2008 r.
- Relacja Stanisława Alota z 22 lutego 2007 r.
- Relacja Jana Lucjana Wyciślaka z 19 kwietnia 2007 r.
- Relacja Janiny Świerk z 18 kwietnia 2008 r
Dokumenty
Nr 1. 1981 grudzień13, Warszawa - Rozporządzenie ministra sprawiedliwości Sylwestra Zawadzkiego w sprawie tymczasowego regulaminu pobytu internowanych w ośrodkach odosobnienia
Nr 2. 1981 grudzień 30, Warszawa - Rozporządzenie ministra sprawiedliwości Sylwestra Zawadzkiego w spraie regulaminu pobytu internowanych w ośrodkach odosobnienia
Nr 3. 1982 marzec 1, Warszawa - Wytyczne w sprawie postępowania z osobami internowanymi przekazane komendantom ośrodków odosobnienia na naradzie służbowej w Centralnym Zarządzie Zakładów Karnych
Nr 4. 1982 marzec 26, Rzeszów - Zarządzenie komendanta ośrodka odosobnienia dla internowanych w Rzeszowie-Załężu regulujące pobyt internowanych w ośrodku
Nr 5. 1982 marzec 29, Warszawa - Notatka służbowa z wizytacji ośrodka odosobnienia w Uhercach przeprowadzonej 24 marca 1982 r. przez inspektorów Wydziału Inspekcji Centralnego Zarządu Zakładów Karnych
Nr 6. 1982 marzec 29, Warszawa -Notatka służbowa z wizytacji ośrodka odosobnienia w Łupkowie przeprowadzonej 25-27 marca 1982 r. przez inspektorów Wydziału Inspekcji Centralnego Zarządu Zakładów Karnych
Nr 7. 1982 kwiecień 13, Rzeszów - Notatka służbowa z kontroli ośrodka odosobnienia internowanych w Rzeszowie-Załężu przeprowadzonej 8-10 kwietnia 1982 r. przez przedstawicieli Okręgowego Zarządu Zakładów Karnych w Rzeszowie
Nr 8. 1982 kwiecień 14, Warszawa - Pismo zastępcy dyrektora Centralnego Zarządu Zakładów Karnych płk Juliusza Petrykowskiego do dyrektorów okręgowych zarządu zakładów karnych i komendantów ośrodków odosobnienia precyzujące obowiązki administracji ośrodków odosobnienia
Nr 9. 1982 [maj], Łupków - Raport Międzynarodowego Czerwonego Krzyża z wizyty w ośrodku odosobnienia dla internowanych w Łupkowie 12-13 maja 1982 r.
Nr 10. 1982 [czerwiec], Arłamów - Raport Międzynarodowego Czerwonego Krzyża z wizyty u Lecha Wałęsy w ośrodku odosobnienia w Arłamowie 26 czerwca 1982 r.
Nr 11. 1982 sierpień 30, Warszawa - Dokument roboczy nr 59 z wizyty delegatów Międzynarodowego Czerwonego Krzyża u Lecha Wałęsy w w ośrodku odosobnienia w Arłamowie 27 czerwca 1982 r.
Nr 12. 1982 [grudzień], Uherce - Raport Międzynarodowego Czerwonego Krzyża z wizyty w ośrodku odosobnienia dla internowanych w Uhercach 15 grudnia 1982 r.
Wykaz osób internowanych w ośrodkach odosobnienia w Polsce południowo-wschodniej w okresie stanu wojennego
Wykaz skrótów
Indeks osób
Ilustracje

Tytuł: "Ośrodki odosobnienia w Polsce południowo-wschodniej (1981-1982)"
Autor: Grzegorz Wołk
Wydanie: I
Stron: 352 plus wkładka z czarno-białymi fotografiami
ISBN: 978-83-76290-46-1
Wydawnictwo: IPN ... Oddział w Rzeszowie
Rzeszów 2009

Przetoczę fragment rozdziału 1. "Utworzenie ośrodków odosobnienia w kontekście wprowadzenia stanu wojennego" str.40
" Zakład karny w Uhecach powstał w 1972 r., kiedy minister sprawiedliwości przeniósł placówkę penitencjarną z pobliskiej Olszanicy. Jak wynika z kroniki zakładowej, początkowo warunki socjalne były tutaj bardzo trudne. Administracja więzienna mieściła się w barakowozach, a skazani mieszkali w namiotach. Tutejszy zakład karny powstał na tzw. surowym korzeniu. Budowali go ludzie skazani, którzy trafili tu jako pierwsi penitencjariusze. Pierwsi przybyli zatem więźniowie, dopiero później zaczęły powstawać budynki, które miały je pomieścić.
W 1974 r. oddany został do użytku pierwszy pawilon dla skazanych oraz dwa bloki mieszkalne z przeznaczeniem dla pracowników SW i ich rodzin. Gdy w 1975 r. naczelnikiem zakładu został mjr Marian Kara, nastąpił przyspieszony rozwój zakładu. Do 1977 r. oddano do eksploatacji kolejne dwa pawilony oraz sześć bloków mieszkalnych na sąsiadującym z zakładem karnym osiedlu mieszkalnym ( z przeznaczeniem dla pracowników SW z ich rodzinami). Wykonane w tym czasie prace budowlane spowodowały, że tutejszy zakład karny przekształcono w nowoczesną (jak na więzienia istniejące w tym czasie w kraju) placówkę typu ośrodkowego." cdn

Chciałam ponownie przedstawić Wam nie dawno wydaną książkę o której już rozmawialiśmy w wątku bieszczadzkim. Jest to zbiór szkiców jednego z najbardziej kontrowersyjnych historyków, często posądzanego o pro ukraińskość Grzegorza Motyki "W kręgu "Łun w Bieszczadach Szkice z najnowszej historii polskich Bieszczad ". Kim jest autor? Na pewno jednym z najlepszych polskich historyków zajmujących się trudnymi, do dnia dzisiejszego bolesnymi zagadnieniami związanymi z "wojną domową", która rozegrała się na naszych, kresowych terenach w latach 1942-1947. Jedynym w miarę obiektywnym, niezaangażowanym emocjonalnie w konflikt, takim który w "Tak było w Bieszczadach. Walki polsko-ukraińskie w Polsce 1942-1947", "Panach i rezunach", "Działalności Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów i Ukraińskiej Powstańczej Armii" stara się dotrzeć do jądra konfliktu. "W kręgu "Łun w Bieszczadach" wpisuje się w tę konwencję. Autor bowiem usiłuje rozwiązać kilka zagadek, rozwiać parę mitów dotyczących naszego regionu. Szczególnie jest to widoczne w trzech szkicach: " Łuny w Bieszczadach Jana Gerharda, a prawda historyczna", "Obraz Ukraińca w literaturze polskiej", "Tajemnica śmierci generała Waltera". Jeden z rozdziałów poświęcony jest postaci o której już dyskutowaliśmy w tym wątku czyli Żubrydowi "Antoni Żubryd - bieszczadzki ogień". Nie jestem historykiem ale mam pewne wątpliwości jeżeli chodzi o przedstawienie przebiegu tragedii, która rozegrała się w Serednim. Autor w szkicu "Ślady pazurów. Działalność Ukraińskiej Ukraińskiej Armii i jej likwidacja w Bieszczadach" pisze: " W Serednim Małym pod Otrytem zamordowano kilka polskich rodzin, m.in.: Radwańskich, Cichońskich, Skowrońskich i Jastrzębskich. W sumie zamordowano około 30 osób". Niewątpliwie powołuje sie na pamiętniki pułkownika Pawłusiewicza "Na dnie jeziora". Karolina Smoleńska wraz z Mężem starali się na własną rękę wyjaśnić okoliczności tego dramatu. Według słów osób pamiętających to zdarzenie miało zostać zamordowanych 8 osób i 8 osób spoczywa na cmentarzu. Bardzo ciekawy jest rozdział dedektywistyczny "Kryptonim "Bieszczady". Zabójstwo Jana Gerharda". Oprócz tego możemy czegoś dowiedzieć się o historii współczesnej w szkicach "Zamiast wstępu:Od Wołynia do akcji Wisła" i "Zamiast zakończenia: Czy akcja "Wisła" była konieczna? Przymusowe wysiedlenia, a likwidacja OUN i UPA".
Moim zdaniem jest to lektura obowiązkowa dla przewodników beskidzkich. Mini kompendium wiedzy o niektórych bieszczadzkich mitach.
Polecam też artykuł Grzegorza Motyki poświęcony innemu mitowi: ukraińskiej partyzantce nazywanej czasami ukraińską AK.
www.wprost.pl/ar/14101/Ukrainska-Armia-Krajowa/

Tytuł: "W kręgu "Łun w Bieszczadach". Szkice z najnowszej historii Bieszczad"
Autor: Grzegorz Motyka
Wydanie: I
Stron: 188
ISBN: 978-83-7399-340-2
Wydawnictwo:Oficyna Wydawnicza "Rytm"
Warszawa 2009

Spis treści
Zamiast wstępu: Od Wołynia do akcji "Wisła"
"Łuny w Bieszczadach" Jana Gerharda a prawda historyczna
Obraz Ukraińca w literaturze Polski Ludowej
Ślady pazurów. Działalność Ukraińskiej Powstańczej Armii i jej likwidacja w Bieszczadach
Antoni Żubryd - bieszczadzki "Ogień"
Tajemnica śmierci generała "Waltera"
Kryptonim "Bieszczady". Zabójstwo Jana Gerharda
Zamiast zakończenia: Czy akcja "Wisła" była konieczna? Przymusowe wysiedlenia a likwidacja OUN i UPA
Indeks nazwisk i pseudonimów

Na forach górskich kilkakrotnie rozmawialiśmy o Żubrydzie. Jaj zwykle chciałabym przedstawić mały fragment książki. Wybrałam kilkanaście zdań kończących artykuł " Antoni Żubryd - bieszczadzki "Ogień" str. 120-121 poświęconych Żubrydowcom i "czarnej legendzie" Majora.
"[...] Jakkolwiek było, śmierć Żubryda oznaczała kres działalności oddziału. Większość partyzantów zrezygnowała z prowadzenia dalszej walki, część ujawniła się, korzystając z amnestii ogłoszonej w 1947 r. Niektórzy, np. Franciszek Mandzelewski i por. Tadeusz Puchacz, wyjechali na Ziemie Odzyskane. Funkcjonariusze bezpieczeństwa prowadzili jednak dalej śledztwo. W 1950 r. przeprowadzili serię aresztowań byłych członków placówki w Mrzygłodzie, aresztowano m.in. wówczas Franciszka Mandzelewskiego i Bronisława Bodziaka (obu skazano na karę śmierci, zamienioną następnie na wieloletnie więzienie. Jeszcze w 1964 r. został aresztowany na Ziemiach Odzyskanych por. Tadeusz Lipski vel Puchacz i skazany na 10 lat więzienia. "Na wszelki wypadek" SB inwigilowało byłych "Żubrydowców" aż do lat osiemdziesiątych.
Z akt IPN wynika, iż funkcjonariuszom UB udało się zabić 23 i aresztować 115 partyzantów Żubryda. Schwytano również 38 współpracowników zgrupowania. Z możliwości ujawnienia się skorzystały 174 osoby związane z oddziałem. W wyniku akcji partyzantów śmierć miało ponieść: 17 funkcjonariuszy UB, 7 milicjantów, 11 żołnierzy WP, pięciu czerwonoarmistów, pięciu aktywistów PPR i PPS, cztery osoby podejrzane o współpracę z UB, sołtys, wreszcie osiemnastu cywilów "z tego połowa narodowości ukraińskiej". Inne dane podał gen. Pożoga, według którego "oddział Żubryda liczył 265 ludzi i na swoim koncie zapisał 57 zabójstw, 29 postrzeleń, 40 rozbrojeń, 85 napadów rabunkowych i 55 zamachów".
28 czerwca 1994 r. sąd w Rzeszowie uznał, że Żubryd działał na rzecz niepodległej Polski. Do dziś jednak wiele osób sprzeciwia się jego pełnej rehabilitacji. Niejedna z akcji oddziału faktycznie budzi wątpliwości moralne i wymaga pełnego wyjaśnienia (szczególnie zabójstwo), ale podobne emocje wywołuje próba oceny działalności innych dowódców antykomunistycznej partyzantki na Lubelszczyźnie, Białostocczyźnie czy Podhalu. Nie jest też z pewnością czymś zdrożnym, iż Żubryd był synem szkolnego woźnego, ani to, że jego zgrupowanie było raczej "konspiracją podoficerów" niż - jak to było w wypadku AK - przedwojennych oficerów.
Być może niechęć do Żubryda wywołuje jego praca w sanockim UB. Zdaniem niektórych nawet ucieczka do podziemia była ubecką prowokacją, mającą na celu rozpracowanie środowisk niepodległościowych. Jednak Żubryd nie był jedynym "żołnierzem wyklętym", który przeszedł podobną drogę. Dobrym przykładem jest tu działający na Podhalu Józef Kuraś "Ogień', którego biografia i akcje zbrojne budzą podobne kontrowersje. Mimo to jest traktowany jako symbol walki o wolność mieszkańców Podhala. Oddział Żybryda był najaktywniejszym polskim zgrupowaniem antykomunistycznej partyzantki w Bieszczadach i w Beskidzie Niskim. Z kolei poparcie udzielane mu przez miejscową ludność dobitnie pokazuje, po czyjej stronie stały wówczas sympatie bieszczadzkich Polaków."