Forum Bieszczady - BieszczadzkieForum.pl

Ostatnio non stop odkrywam interesujące czasopisma ukazujące się na terenie Podkarpacia. Wśród nich jest rocznik historyczno-wojskowy "ACTA MILITARIA MEDIAEVALIA" wydawany przez Muzeum Historyczne w Sanoku. Ukazuje się od 2005 r., w 2011 r. wyszedł siódmy numer. Periodyk poświęcony jest nie tylko średniowiecznej sztuce wojennej ale także innym zagadnieniom np.wczesnośredniowiecznemu osadnictwu, wykopaliskom archeologicznym. Pierwszy numer to pokłosie konferencji naukowej "Sztuka wojenna na pograniczu polsko-rusko-słowackim w średniowieczu", która obyła się w Muzeum październiku 2004 r. Celem powołania do życia tego czasopisma było upowszechnienie wyników badań naukowych. Tako tym piszą Redaktorzy we wstępie do I tomu: "Odczuwa się bowiem brak w Polsce periodyku o takim właśnie zakresie. Bardzo często szczególnie ważne odkrycia i opracowania dotyczące wymienionych zagadnień publikowane są w lokalnych, przeważnie trudno dostępnych periodykach o niskim nakładzie. Rzeczą ważną jest również przekazywanie do szybkiego obiegu naukowego źródeł najnowszych uzyskanych w trakcie coraz intensywniejszych poszukiwań archeologicznych" .
Pierwsze numery "ACTA MILITARIA MEDIAEVALIA" dostępne są w pdf na stronie Muzeum. Czasopismo skierowane jest do naukowców, miłośników miltarii ale tacy laicy jak ja (nie znoszę historii wojskowości)znajdą tu także coś ciekawego. Mnie zainteresowały dwa artykuły poświęcone naszemu regionowi: Michała Parczewskiego "UWAGI O PRZEJAWACH WCZESNOSREDNIOWIECZNEJ AKTYWNOśCI MILITARNEJ
W PÓŁNOCNYCH KARPATACH" http://www.muzeum.sanok.pl/pdf/acta1_2.pdf,
Piotr Kotowicz "SYSTEM MILITARNY SANOKA WE WCZESNYM ŚREDNIOWIECZU" link poniżej. Prawdę powiedziawszy to czasopismo odkryłam wczoraj. Wiedziałam, że Muzeum wydaje periodyk poświęcony sprawom militarnym, nawet je przeglądałam ale nigdy nie kupiłam. Jest dość drogi, niewiele w tym roczniku jest artykułów poświęconych terenowi moich uprawnień/zainteresowań więc przede wszystkim z powodów finansowych był poza sferą moich zainteresowań. Udostępnienie w pdf całkowicie zmieniło sytuację, za chwilę zabieram się do czytania następnego artykułu "SZTUKA WOJENNA SŁOWIAN
W SWIETLE BIZANTYNSKICH TRAKTATÓW WOJSKOWYCH" http://www.muzeum.sanok.pl/pdf/acta1_1.pdf (Hmm, chyba to dziwacznie zabrzmiało w ustach osoby niezainteresowanej historią wojskowości, sama się sobie dziwię). Przyjemniej lektury!

Spis treści
1. Piotr Ł. Grotowski, Sztuka wojenna Słowian w świetle bizantyńskich traktatów wojskowych, summary (English), zdjęcia cz.-b. 5, zdjęcie kolorowe 1, rysunek 1, ss. 17

2. Michał Parczewski, Uwagi o przejawach wczesnośredniowiecznej aktywności militarnej w północnych Karpatach, summary (English), mapa 1, ss. 10

3. Radosław Liwach, Militaria z dziewiętnastowiecznych badań w Podhorcach, summary (English), zdjęć kolorowych 6, rysunki 11, ss. 23

4. Piotr N. Kotowicz, System militarny Sanoka we wczesnym średniowieczu, summary (English), mapy 9, rysunki 11, ss. 26

5. Marcin Wołoszyn, Między Wschodem i Zachodem: pochówek wojownika ze stanowiska 1 C w Gródku, pow. hrubieszowski, woj. lubelskie, summary (English), mapa 1, zdjęcie kolorowe 1, rysunki 5, ss. 19

6. Piotr Strzyż, Ruskie buławy "gwiaździste" z terenu Małopolski, summary (English), zdjęcia cz.-b. 3, rysunki 2, ss. 8

7. Jerzy Kuśnierz, Militaria z Czermna nad Huczwą. Próba rekonstrukcji sposobu ataku Tatarów na gród (w 1240 r.) na podstawie wyników dotychczasowych badań archeologicznych, summary (English), mapy 5, rysunki 4, ss. 18

8. Daniel Tereszczuk, Średniowieczne militaria proweniencji wschodniej w zbiorach Muzeum Regionalnego w Tomaszowie Lubelskim, summary (English), rysunki 3, ss. 9

9. Marcin Glinianowicz, Stan badań nad uzbrojeniem późnośredniowiecznym w Małopolsce, summary (English), zdjęcia cz.-b. 2, rysunki 15, ss. 22

Komunikaty:

Piotr N. Kotowicz, Nieznany topór późnośredniowieczny z Radymna w zbiorach archeologicznych Muzeum w Jarosławiu, summary (English), zdjęcia kolorowe 2, rysunek 1, ss. 5

Wykaz skrótów

Konferencja w Sanoku, zdjęcia kolorowe 6, ss. 2



Tytuł : "ACTA MILITARIA MEDIAEVALIA" tom I
Redakcja:Jan Machnik, Wiesław Banach, Piotr N. Kotowicz
Wydanie: I
Stron: 173
ISBN: 18954103
Wydawca: Muzeum Historyczne w Sanoku
Sanok-Rzeszów 2005


Piotr Kotowicz
"SYSTEM MILITARNY SANOKA WE WCZESNYM ŚREDNIOWIECZU"

"W najbliższej okolicy Sanoka, pow. loco, woj. podkarpackie, na obszarze zaledwie kilku kilometrów kwadratowych, zlokalizowano aż
cztery grody, tworzace jakby dwie odpowiadające sobie pary – trepczanska i sanocka (ryc. 1). I choć grodziska te nie do końca są spójne chronologicznie, to – jak pisze J. Ginalski – zastanawia fakt tak bliskiego ich usytuowania, zwłaszcza że odległosc miedzy tego typu obiektami wynosiła z reguły po kilkanascie kilometrów (Ginalski 2002, 83). Jednak jak zauważył M. Dulinicz – własny gród, a najlepiej cała ich sieć, to element niezwykle pomocny w utrzymaniu niezależności
politycznej (Dulinicz 2000, 200). W analizowanym przypadku fakt istnienia aż czterech ufortyfikowanych obiektów nie wydaje się więc być dziełem przypadkowym. W skład starszego, trepczańskiego
zespołu wchodza grodziska „Horodna” (Trepcza, stan. 1) i „Horodyszcze” (Trepcza,stan. 2). Młodszy, sanocki zespół tworzą
grodziska na „wzgórzu zamkowym” (Sanok, stan. 1)„Zamczysko” (Sanok-Biała Góra, stan. 1). Prowadzone na przestrzeni ostatnich lat badania archeologiczne, a także weryfikacje zbiorów muzealnych i studia kameralne, pozwalają, jak się wydaje, spróbować nakreślić zależności zachodzące miedzy tymi obiektami1. Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie hipotez dotyczących tylko jednego elementu wśród owych zależności, a mianowicie omówienie funkcjonowania systemu militarnego Sanoka i relacji strategicznych zachodzących miedzy wszystkimi członami tego kompleksu we wczesnym średniowieczu. Oprócz danych archeologicznych pomocne nam tutaj będą także bezpośrednie i pośrednie przekazy pisane, dotyczące wczesnośredniowiecznego Sanoka oraz źródła toponomastyczne. [...]"
"1. Omówienie wyników badan archeologicznych na interesujących nas obiektach i studia nad poszczególnymi kategoriami zabytków przedstawiono w stosunkowo licznych artykułach – patrz szczególnie Parczewski, Pohorska-Kleja 1995, 74-88 tam
wcześniejsza literatura; Zielinska 1996 – tam wcześniejsza literatura; 2004; Ginalski 1997; 1999-2000; 2001; 2001a; 2001b;
2001c; 2002; 2003; 2003a; Gancarski, Ginalski 2001; Karwowski, Ginalski 2002; Kotowicz 2002a; 2002b; 2005; 2005b;
Ginalski, Kotowicz 2004.
2. Grody te nie musiały być jedynymi punktami stałego oporu na tym szlaku. Według E. Kowalczyk jednym z miejsc w dorzeczu
górnego Sanu, gdzie wznoszone mogły być konstrukcje blokujące szlak, może być Broniec – nazwa używana na określenie
niewielkiej rzeczki, dopływu Osławy – a mająca mieć powiązanie z wczesnośredniowiecznymi urządzeniami obrony stałej
o nazwie brona. Hipotetyczna brona miała blokować szlak z Węgier do Przemyśla, którego bieg wyznacza autorka wzdłuż Osławy, następnie dolina jej dopływu – Osławicy, ku Przełęczy Łupkowskiej (Kowalczyk 2000, 32, ryc. 9)."


Pozostała część tekstu tu
http://www.muzeum.sanok.pl/pdf/acta1_4.pdf

Duże zainteresowanie na forach wzbudził rocznik "ACTA MILITARIA MEDIAEVALIA", rozmawiam o nim przede wszystkim na pw. Nawet historycy wojskowości o nim nie słyszeli, a po przeczytaniu kilku artykułów są pozytywnie zaskoczeni, proszą o jeszcze. Na razie są dwa numery w pdf na stronie Muzeum Historycznego w Sanoku. Ostatnio miałam przyjemność rozmawiać z Panem Piotrem Kotowiczem. Trzeci numer rocznika niedługo ukaże się na pdf. Redakcja przyjęła założenia iż rocznik w wersji cyfrowej będzie publikowany dopiero wtedy, gdy całkowicie wyczerpie się nakład. W Muzeum Historycznym w Sanoku "ACTA MILITARIA MEDIAEVALIA" tom III zostały sprzedane, jest jeszcze kilka egzemplarzy w Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie. Gdy i te rozejdą się to najszybciej jak będzie to możliwe rocznik zostanie opublikowany w wersji cyfrowej.
Wcześniej miałam na pw zapytania o inny artykuł pana Piotra Kotowicza. "Wampir" z ulicy Zamkowej w Sanoku" został opublikowany w "Roczniku Sanockim" tom X. Jest niedostępny w pdf. Rocznik można nabyć w Sanoku m.i. w księgarence w PTTK (polecam, duży wybór książek poświęconych regionowi i Karpatom) i w sanockiej bibliotece tę jeszcze bardziej polecam, gdyż za grosze można kupić tu ciekawe publikacje wydawane i przez samą bibliotekę, część jest naprawdę unikatowych.


O "ACTA MILITARIA MEDIAEVALIA" tom II i III raczej nie będę więcej pisać. Nie ma tam artykułów poświęconych naszemu regionowi. Tu wrzucę link do tomu II
http://www.muzeum.sanok.pl/?p=2670

Spis treści tomu III
Tom III w całości poświęcony jest uzbrojeniu
Patryk N. Skupniewicz, Hełm wojownika przedstawionego na kapitelu w Tak e-Bostan, The helmet from the high relief on capital in Taq e Bostan

Grzegorz Żabiński, Viking Age Swords from Scotland, Miecze okresu wikińskiego ze Szkocji


Piotr Strzyż, Artyleria Władysława Jagiełły w wojnie z Władysławem Opolczykiem (1391-140l), King Władysław Jagiełło`s Artillery in His War with Duke Władysław Opolczyk (1391-1401)

Tadeusz Łaszkiewicz, Arkadiusz Michalak, Broń i oporządzenie jeździeckie z badań i nadzorów archeologicznych na terenie Międzyrzecza, Weaponry and Horse-riding Equipment from archaeological exavations and supervisions on the site of the medieval town of Międzyrzecze

KOMUNIKATY - ANNOUNCEMENTS

Andrzej Janowski, Gotlandzki trzewik pochwy miecza z przedstawieniem drzewa życia ze szczecińskiego Podzamcza, Gotland Chape with the Tree ofLife Image from Szczecin`s Suburbium

Piotr Dmochowski, Jacek Wrzesiński, Brązowy trzewik pochwy miecza z Równiny Górnej, Bronze Chape from Równina Górna

Bartłomiej Gruszka, Arkadiusz Michalak, Podstawy datowania pobocznicy wędzidła z Sulechowa, The Basis ofDating a Cheek-piece ofa Snaftle Bit from Sulechów

Anna Marciniak-Kajzer, Kilka słów o średniowiecznej złotej ostrodze z pogranicza krzyżacko-polskiego, A rew words on a Mediaeval Gold Spur from the Borderland between the Territory of the Order of Teutonic Knights and Poland

Elena Birulina, Jerzy Kuśnierz,
Ornamentowana siekiera ze zbiorów Wołyńskiego Muzeum Krajoznawczego w Łucku, OrnamentedAxe from the Collection ofthe Volhynia Regional Museum in Lutsk

Lech Marek, Gotycki buzdygan ze zbiorów Muzeum Regionalnego w Chojnowie, The Gothic Mace from the Regional Museum of Chojnów

Dziś sięgnę na półkę z wyjątkowo ciekawymi książkami wydanymi przez Bieszczadzki Park Narodowy. Muszę przyznać iż nasz Park wydaje diablo interesujące publikacje naukowe, popularno-naukowe i popularne. Wszystkie bez wyjątku są godne polecenia, ale wizytówką są na pewno cyke wydawnicze "Monografie bieszczadzkie" i "Roczniki Bieszczadzkie". Tę pierwszą serię zdobyłam w całości, dumnie prezentuje się na półce. Niestety, brak mi czterech pierwszych numerów "Roczników Bieszczadzkich". Jakby jakaś dobra duszyczka chciała się ich pozbyć to jestem bardziej niż zainteresowana. Zbyt późno zorientowałam się, że "Roczniki Bieszczadzkie" mimo tego, że jest to bezsprzecznie czasopismo naukowe, przeznaczone w bardzo dużej mierze dla specjalistów, są bardzo, ale to bardzo interesujące dla laików. Na początku miałam pewne problemy z odbiorem, to są teksty naukowe, musiałam przyswoić sobie słownictwo, nadal często czytając posługuję się pomocami "naukowymi" np. kluczami zbiorowisk, atlasami, ale trud czytania wynagradza skondensowana wiedza zawarta w artykułach. Pierwsze 16 numerów można było kupić, trzy ostatnie są niedostępne na rynku, to wydawnictwa bezpłatne, które można otrzymać w Muzeum Bieszczadzkiego Parku Narodowego w Ustrzykach D.

Tom 17 poświęcony jest walorom przyrodniczym Karpat i ich ochronie. Oprócz artykułów stricte naukowych są tu referaty bardziej przystępne dla przeciętnego zjadacza chleba. Mi najbardziej ciekawym wydaje się artykuł Stanisława Kucharzyka "System ochrony przyrody w Karpatach ze szczególnym uwzględnieniem parków narodowych". Autor pokrótce przedstawia pasmo Karpat pod względem przyrodniczym i charakteryzuje system ochrony przyrody. Zasadniczą i niezwykle interesującą pod względem przewodnickim jest część przedstawiająca 39 karpackich parków narodowych. Równie interesujący jest referat Bogdana Zemanka "Fitogeograficzne problemy Karpat" omawiający prace biogeograficzne, ich podmiotem jest szata roślinna tego regionu Europy. Autor dużo uwagi poświęca centrom endemizmu w Karpatach, elementom zasięgowym, grupom ekologicznym roślin, ostojom, gatunkom reliktowym, szlakom emigracyjnym, dysjunkcjom w rozmieszczeniu roślin itd. Zbliżoną tematykę reprezentuje referat "Faunistyczne centra różnorodności gatunkowej, czyli poszukiwanie i ochrona "gorących plam" Zbigniewa Głowacińskiego. Wszystkim miłośnikom owadów i nie tylko polecam "Endemiczne bezkręgowce Karpat" Jerzego Pawłowskiego. Przewodnicy powinni się zainteresować kilkoma artykułami poświęconymi walorom przyrodniczym parków narodowych: "Ochrona najcenniejszych walorów przyrodniczych Pienińskiego Parku Narodowego (Słowacja) Stefana Danko, "Walory Magurskiego Parku Narodowego i ich ochrona" Andrzeja Czadernego, "Najważniejsze walory przyrodnicze Gorczańskiego Parku Narodowego i problemy ich ochrony" Jana Locha, "Najcenniejsze walory przyrodnicze Babiogórskiego Parku Narodowego i ich ochrona" praca zbiorowa. Mnie bardzo zainteresował artykuł Stefana Michalika, Adama Szarego, Stanisława Kucharzyka "Charakterystyka roślinności na terenie Obwodu Ochronnego Tarnawa w Bieszczadzkim Parku Narodowym nad Górnym Sanem", jest to przegląd zbiorowisk roślinnych, zarówno wodnych jak i ziołoroślowych, łąkowych i leśnych. Jestem zafascynowana tą częścią Bieszczadów, chyba potraktuję ten artykuł jako swoisty przewodnik po zbiorowiskach i pójdę z nim w teren aby je zobaczyć. Dla przewodników lekturą obowiązkową powinien być referat Krzysztofa Kukuły i Anety Bylak " Badania ichtiofaunistyczne w Bieszczadzkim Parku Narodowym w latach 1995-2008", niewiele jest informacji o rybach dorzecza górnego Sanu. Równie ciekawy i przydatny dla przewodników jest artykuł Antoniego Derwicha i Iwony Mróz "Rozwój populacji bobra europejskiego Castor fiber nad Górnym Sanem (Bieszczadzki Park Narodowy w latach 1993-2009). Warto wspomnieć i o naszych konikach polskich zasiedlających przez krótki okres czasu okolice Radziejowej i Tyskowej, Daniel Klich przedstawił "Analizę uszkodzeń kory spowodowanych przez konika polskiego w warunkach zagrodowych w Bieszczadach".
Mnie rozbawił artykuł Izabeli Sołjan "Perspektywy rozwoju turystyki religijnej i kulturowej w Bieszczadach". Jest to swoiste odkrycie Ameryki, po raz któryś z rzędu naukowcy udowodnili, że teoria nie nadąża za praktyką. Od 10 lat na rynku funkcjonują oferty i programy związane z turystyką pielgrzymkową i kulturową, cieszą się ona sporą popularnością, sama w tym roku będę obsługiwać kilka imprez pielgrzymkowych. O turystyce kulturowej już nie wspomnę, gdyż w prawie każdej ofercie są jej elementy.

Spis treści wszystkich roczników można znaleźć na stronie BdPN www.bdpn.pl w zakładce wydawnictwa naukowe. Najprawdopodobniej część numerów jest do pobrania w pdf.

Artykuły są w pdf , kilka pierwszych z brzegu linków.

Agata Ćwik
"Funkcje ochronne środowiska na przykładzie zachodniej części Beskidu Niskiego – perspektywa planistyczna"
http://www.bdpn.pl/dokumenty/roczniki/tom17/art_22.pdf

Stefan Michalik, Adam Szary, Stanisław Kucharzyk
Charakterystyka roślinności na terenie Obwodu Ochronnego Tarnawa w Bieszczadzkim Parku Narodowym nad górnym Sanem
http://www.bdpn.pl/dokumenty/roczniki/tom17/art_11.pdf

Joanna Korzeniak
Murawy bliźniczkowe w Bieszczadzkim Parku Narodowym – ocena stanu zachowania siedliska i zmian składu gatunkowego zbiorowisk

http://www.bdpn.pl/dokumenty/roczniki/tom17/art_12.pdf



SPIS TREŚCI

15–42 Stanisław Kucharzyk
System ochrony przyrody w Karpatach ze szczególnym uwzględnieniem parków narodowych

43–58 Bogdan Zemanek
Fitogeografczne problemy Karpat

59–77 Urszula Bielczyk, Robert Kościelniak
Lichenologiczne walory Karpat

79–88 Zbigniew Głowaciński
Faunistyczne centra różnorodności gatunkowej, czyli poszukiwanie i ochrona „gorących plam”

89–128 Jerzy Pawłowski
Endemiczne bezkręgowce Karpat

129–136 Stepan Stoyko, Ivan Ivanega, Vasyl Kopach
Protection of the most valuable nature objects in the territory of the Uzhansky National Nature Park

137–145 Stefan Danko
Ochrona najcenniejszych walorów przyrodniczych Pienińskiego Parku Narodowego (Słowacja)

147–163 Andrzej Czaderna
Walory Magurskiego Parku Narodowego i ich ochrona

165–172 Jan Loch
Najważniejsze walory przyrodnicze Gorczańskiego Parku Narodowego i problemy ich ochrony

173–187 Tomasz Pasierbek, Tomasz Lamorski, Józef Omylak
Najcenniejsze walory przyrodnicze Babiogórskiego Parku Narodowego i ich ochrona

189–216 Stefan Michalik, Adam Szary, Stanisław Kucharzyk
Charakterystyka roślinności na terenie Obwodu Ochronnego Tarnawa w Bieszczadzkim Parku Narodowym nad górnym Sanem

217–242 Joanna Korzeniak
Murawy bliźniczkowe w Bieszczadzkim Parku Narodowym – ocena stanu zachowania siedliska i zmian składu gatunkowego zbiorowisk

243–252 Magdalena Malec
Ocena procesu torfotwórczego na wybranych torfowiskach wysokich w Bieszczadzkim Parku Narodowym

253–266 Józef Mitka, Barbara Szajna
A phenetic study on Aconitum×hebegynum DC. (Ranunculaceae) in the Eastern Carpathians

267–281 Krzysztof Kukuła, Aneta Bylak
Badania ichtiofaunistyczne w Bieszczadzkim Parku Narodowym w latach 1995–2008

283–306 Antoni Derwich, Iwona Mróz
Rozwój populacji bobra europejskiego Castor fiber nad górnym Sanem (Bieszczadzki Park Narodowy) w latach 1993–2009

307–317 Daniel Klich
Analiza uszkodzeń kory spowodowanych przez konika polskiego w Bieszczadach

319–338 Bogdan Wiśniowski, Krzysztof Werstak
Wstępne wyniki badań nad pszczołowatymi Hymenoptera: Aculeata: Anthophila (z wyłączeniem Apidae) w Magurskim Parku Narodowym

339–355 Bogdan Wiśniowski, Krzysztof Werstak
Materiały do poznania nastecznikowatych i osowatych (Hymenoptera: Aculeata: Pompilidae, Vespidae) Magurskiego Parku Narodowego

357–366 Stefan Skiba, Wojciech Szymański, Michał Nędzka
Inicjalne gleby (Lithic Leptosols) piętra połonin w Bieszczadach i w Czarnohorze (Karpaty Wschodnie)

367–387 Izabela Sołjan
Perspektywy rozwoju turystyki religijnej i kulturowej w Bieszczadach

389–398 Agata Ćwik
Funkcje ochronne środowiska na przykładzie zachodniej części Beskidu Niskiego – perspektywa planistyczna

Monitoring

399–409 Ryszard Prędki
Wybrane zagadnienia dynamiki ruchu turystycznego w Bieszczadzkim Parku Narodowym w latach 2005–2008

Doniesienia i notatki

411–413 Marek Holly
Rzadko spotykane gatunki chrząszczy Coleoptera wykazane z okolic Leska w 2007 i 2008 roku

415–416 Inna Kwakowska
Typha shuttleworthii Koch et Sonder – nowy gatunek dla fory Międzynarodowego Rezerwatu Biosfery „Karpaty Wschodnie”

417–419 Inna Kwakowska, Vlasta Loja
Epipactis palustris (l.) Crantz (Orchidacea) w Użańskim Parku Narodowym (Ukraina)

421–431 Adam Leń
Kronika ważniejszych wydarzeń BdPN w roku 2007

433–436
Wskazówki dla autorów

Tytuł: "Roczniki Bieszczadzkie tom 17"
Redaktor naczelny: Tomasz Winnicki
Wydanie: I
Stron: 431
ISSN: 1233-1910
Wydawnictwo: Ośrodek Naukowo-Dydaktyczny Bieszczadzkiego Parku Narodowego
Ustrzyki Dolne 2009

Stanisław Kucharzyk
"System ochrony przyrody w Karpatach ze szczególnym uwzględnieniem parków narodowych"

http://www.bdpn.pl/dokumenty/roczniki/tom17/art_01.pdf
"Wstęp
Karpaty to największy, środkowoeuropejski łańcuch górski, tworzący łuko długości 1300 km i szerokości od 100 do 500 km. „Cięciwę” łuku karpackiego stanowi rzeka Dunaj, pomiędzy Bratysławą a Żelaznymi Wrotami na granicy rumuńsko-serbskiej. Powierzchnia Karpat jest różnie szacowana, w zależności od przyjętych granic regionu. Według najczęściej stosowanej w Polsce regionalizacji fizyczno-geograficznej prof. Jerzego Kondrackiego góry te zajmują około 206–209 tys. km2 (Kondracki 1989, Witkowski i in. 2003). Oprócz Karpat Zachodnich, Wschodnich i Południowych, Kondracki zalicza do Karpat właściwych także Góry Zachodniorumuńskie i Wyżynę Transylwańską. Pod względem geologicznym pasma karpackie zbudowane są z zewnętrznego pasa skał piaskowcowo-łupkowych zwanych fliszem oraz wewnętrznego pasa skał wulkanicznych,rozdzielonych fragmentarycznie wykształconym pasem skał wapiennych. Skały krystaliczne i metamorficzne występują w postaci izolowanych bloków, budując najwyższe wzniesienia w Karpatach Zachodnich (Gerlach – 2655 m n.p.m.) i w Karpatach Południowych (Moldoveanu – 2543 m n.p.m.) (Kondracki 1989). Pod względem przyrodniczym ten łańcuch górski wyróżnia się w Europie największym obszarem lasów o charakterze pierwotnym – ok. 300 tys. ha (Websteri in. 2001). Górskie lasy mieszane Karpat, Alp, Bałkanów i Kaukazu zaliczone zostały do 200 najważniejszych ekosystemów świata wymienionych na liście „Global 200 WWF” (Olson i Dinerstein 2002). Dominujące znaczenie wśród karpackiej flory i fauny mają gatunki typowe dla gór średnich, gdyż jedynie około 1% powierzchni Karpat położony jest powyżej 2000 m n.p.m. Element wysokogórski występuje tu w niewielkich, izolowanych „wyspach” (Witkowski i in. 2003). Różnorodność biologiczną istotnie wzbogaca wiele endemicznych gatunków roślin i zwierząt, których populacje są często skrajnie nieliczne. Szacuje się, że liczba gatunków (z wyłączeniem mikroorganizmów) w rejonie karpackim wynosi około60 tys. (Csagoly i in. 2007).
„Karpacka lista gatunków zagrożonych” (Witkowski i in. 2003) podaje w poszczególnych grupach systematycznych następujące liczby taksonów wymagających szczególnej uwagi:
– spośród ok. 3700 gatunków i podgatunków roślin naczyniowych stwierdzonych w Karpatach (w tym 450–500 endemitów) 344 taksony uznano za zagrożone (w tym 74 endemitów i subendemitów);
– spośród 90 gatunków ssaków stwierdzonych w Karpatach – 60 gatunków
zagrożonych;
– spośród ponad 300 lęgowych gatunków ptaków – 29 gatunków zagrożonych;
– spośród 31 gatunków płazów i gadów stwierdzonych w Karpatach – 17 zagrożonych;
– spośród 82 gatunków ryb i minogów – 30 gatunków zagrożonych;
– spośród ponad 35–40 tys. gatunków bezkręgowców ogółem – 344 gatunków
zagrożonych (w tym 40 endemitów).
Karpaty to ważna ostoja dla wszystkich dużych ssaków drapieżnych na kontynencie europejskim. Tutaj zachowały się największe górskie populacje niedźwiedzia brunatnego (ok. 7000–8000 osobników), wilka (4000–5500 osobników), rysia (2400–3400) i żbika (kilka tysięcy osobników) (Webster i in. 2001, Witkowski i in. 2003, Csagoly i in. 2007). Jest to również bardzo ważny obszar dla ochrony żubra z linii kaukaskiej (około 400 osobników) i kozicy (podgatunek tatrzański
około 600 osobników, podgatunek karpacki około 9000 osobników) (Webster i in. 2001, Witkowski i in. 2003). Wysokie jest także zróżnicowanie biocenotyczne. Stwierdzono tu występowanie ponad 133 syntaksonów w randze związku (Witkowskii in. 2003). Próbą ocalenia wyjątkowej wartości Karpat w dynamicznie zmieniającej się rzeczywistości XXI wieku jest „Ramowa konwencja o ochronie i zrównoważonym rozwoju Karpat”, uchwalona w 2003 roku przez 7 krajów karpackich. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej ratyfikował ten ważny dokument 27 lutego 2006 r (Dz.U. z 2007 r. Nr 96, poz. 634). Preambuła tej konwencji głosi: „Karpaty są unikalnym, naturalnym skarbem o wyjątkowym pięknie i wartości przyrodniczej, ważną ostoją różnorodności biologicznej, obszarem źródliskowym głównych rzek, istotnym siedliskiem i ostoją dla wielu zagrożonych gatunków roślin i zwierząt oraz największym w Europie obszarem lasów pierwotnych”. Niniejszy artykuł ma na celu przedstawienie aktualnego systemu ochrony przyrody w Karpatach, ze szczególnym uwzględnieniem parków narodowych (Ryc. 1). W charakterystyce tych obiektów chronionych szczególną uwagę poświęcono szacie roślinnej. Dane dotyczące granic i charakterystyki poszczególnych obiektów chronionych podano wykorzystując bazy internetowe (CNPA 2008, WDPA 2009, SAŽP 2009) i strony internetowe parków narodowych oraz wybrane publikacje książkowe i artykuły (Zsolt 1996, Webster i in. 2001, Stoiculescu i in. 2005, Toader i Dumitru 2005, Maryskevych i in. 2007, Pavlik i Plassmann 2007, Olaczek 2008). Nazwy roślin naczyniowych podano według prac Tasenkevich (1998) i Dostala (1989)."