Forum Bieszczady - BieszczadzkieForum.pl

Magurski Park Narodowy znajduje się w środkowej części Beskidu Niskiego, chroni typowy krajobraz dla najniższego pasma górskiego w Karpatach. Jest to park o charakterze leśnym, około 95 % jego powierzchni zajmują lasy, tylko 5 % to łąki, pastwiska i tereny nieistniejących wsi. MPN to ostoja zwierzyny, królestwo drapieżników, zarówno ssaków jak i ptaków. To także bogata szata roślinna, na terenie parku występuje 759 gatunków roślin naczyniowych, w tym 70 gatunków chronionych, 18 gatunków storczyków. To także tereny, które przeszły do historii turystyki, stały się swoistą legendą np. cudna dolina Ciechani. Na terenie MPN wytyczono dwie ścieżki dydaktyczne. Jedną z nich wędrowaliśmy pod okiem pracownika dydaktycznego na szkoleniu. To ścieżka przyrodnicza "Kiczera im. prof. Jana Rafińskiego". Bardzo podobała mi się, wiedzie przez tereny naprawdę interesujące zarówno pod względem przyrodniczym jak i kulturowym. Moim zdaniem są na niej miejsca szczególnie warte uwagi, dla mnie to tereny nieistniejącej wsi Żydowskie, piękna łąka mieczykowo-mietlicowa i interesujący punk widokowy. Ścieżka liczy sobie 11 przystanków, ma 2,5 km długości, wiedzie terenami dostępnymi dla nawet niezbyt sprawnych turystów. Posiada infrastrukturę szlakowa. MPN wydał interesujący przewodnik po ścieżce, ozdobiony bardzo licznymi fotografiami. Przewodnik cieszący oko można przeglądać, jest w pdf.
http://www.magurskipn.pl/download/data/ ... iczera.pdf

Spis treści
Przystanek 1:
Cmentarz łemkowski w Żydowskim
Przystanek 2:
Łąka mieczykowo-mietlicowa z fragmentem młaki kozłkowo-turzycowej z wełnianką
Przystanek 3:
Roślinność ruderalna
Przystanek 4:
Oczko wodne
Przystanek 5:
Punkt widokowy
Przystanek 6:
Przebudowa drzewostanu
Przystanek 7:
Martwe drzewo
Przystanek 8:
Dawna granica rolno – leśna
Przystanek 9:
Buczyna karpacka
Przystanek 10:
Geologia terenu
Przystanek 11:
Polana śródleśna

Guide du sentier naturaliste prof. Jan
Rafiński Kiczera – un bref résumé
A guide to the prof. Jan Rafiński Nature
Path Kiczera - brief summary


Tytuł: "Przewodnik po ścieżce przyrodniczej "Kiczera im. prof. Jana Rafińskiego"
Autor: Praca zbiorowa
Wydanie: I?
Stron: 39
ISBN:
Wydawca: Magurski Park Narodowy
Krempna

"Przystanek 1:
Cmentarz łemkowski w Żydowskim
Do 1945 roku w dolinie potoku Krempna, pomiędzy Żydowską Górą a Wysokim, znajdowała się malowniczo położona wieś – Żydowskie, przez którą przebiegał szlak handlowy ze Żmigrodu do Bardejowa, Preszowa i Zborowa. Wioskę tę w większości zamieszkiwali Łemkowie1, a także kilka rodzin polskich i jedna żydowska. Ślady ich niedawnej obecności wciąż odnajdujemy w tutejszym krajobrazie. Najbardziej widoczną pamiątką przeszłości jest grekokatolicki cmentarz parafialny. Ustalenie jego dokładnego zasięgu jest obecnie niemożliwe
ze względu na to, że wiele nagrobków uległo całkowitemu zniszczeniu. Jest on podzielony na dwie części bezimiennym potokiem. Nie wiadomo czy kiedyś znajdowały się tu dwa cmentarze, czy tylko jeden, który uległ podziałowi na skutek zmiany nurtu wspomnianego potoku.
Zachowało się tu około szesnastu nagrobków, z których kilka można zaliczyć do zabytków miejscowej sztuki kamieniarskiej. Cmentarne pomniki budowano z piaskowca; na płaskich, kamiennych podstawach ustawiano masywne cokoły zwieńczone trójramiennymi
krzyżami.Interpretacja apokryficzna (2) wyjaśnia, że dodatkowe przechylone ramię krzyża prawosławnego symbolizuje dwóch łotrów ukrzyżowanych wraz z Chrystusem, z których jeden poszedł do nieba, a drugi
do piekła. Jednak bardziej prawdopodobne wydaje się, że jego forma związana jest z osobą świętego Andrzeja. Ten bardzo ważny dla prawosławnych święty poniósł śmierć męczeńską na krzyżu w kształcie litery X, gdyż uważał, że jest niegodny zginąć tak jak Syn
Boży. Przechylone ramię krzyża wschodniego byłoby zatem pamiątką męki świętego Andrzeja. W zachowanych postaciach ukrzyżowanego
Chrystusa widoczne są wpływy zarówno ikonografii wschodniej jak i zachodniej. Wskazuje na to sposób ułożenia stóp na krzyżu: na zachodzie ukazywano je przybite razem, jednym gwoździem, natomiast
na wschodzie – osobno. Na większości nagrobków jeszcze dziś można
odczytać ruskie napisy, które zostały wyryte bezpośrednio na nagrobku bądź na wmurowanych tabliczkach. Szczególnie interesujący
jest cokół z trzema płaskorzeźbami: świętej Barbary, Matki Boskiej i świętego Jana. Do II wojny światowej we wsi istniały cerkwie:
grekokatolicka i prawosławna. Obydwie uległy zniszczeniu podczas wojennej zawieruchy. Jeszcze w latach pięćdziesiątych na terenie cmentarza znajdowały się ruiny drewnianej cerkwi grekokatolickiej z 1828 roku. Do naszych czasów przetrwałojedynie cerkwiskootoczone niskim nasypemz piaskowca, który jest pozostałością po zniszczonym
ogrodzeniu świątyni. W jego obrębie znajduje się jeden z nagrobków oraz okrągły kamień, który być może pełnił funkcję chrzcielnicy.
W czerwcu cmentarnym zabytkom uroku dodają kwitnącełany chabra miękkowłosego Centaurea mollis. Ta ekspansywna i wytrzymała bylina była popularną rośliną ozdobną nasadzaną przez Łemków w ogródkach
i miejscach kultu. Wspomnieniem o Żydowskim jest również kilka
zachowanych kapliczek i krzyży oraz stare drzewa owocowe rosnące niegdyś przy każdej łemkowskiejchyży. Możemy je podziwiać wędrując wzdłuż drogi przebiegającej przez nieistniejącą już wioskę. Dodają
one niezwykłego uroku pejzażowi tej części Beskidów.
(1)Łemkowie – jedna z grup etnicznych zamieszkujących tereny
Karpat Wschodnich.
(2) Apokryfy – ludowa interpretacja Biblii."

W 2007 r. Magurski Park Narodowy wytyczył ścieżkę "Hałbów". Liczy ona 3,5 km, czas przejścia ok. 2 godzin, wiedzie ona wzdłuż szlaku żółtego Mrukowa-Krempna, odcinek Krempna- węzeł szlaków na Przełęczy Hałbowskiej. Ścieżka mająca 9 przystanków rozpoczyna się koło ośrodka edukacyjnego-muzeum MPN, a kończy obok pomnika zbiorowej mogiły 1250 pomordowanych przez hitlerowców 7 lipca 1942 r. Żydów.
Wiedzie terenami przeważnie leśnymi, tylko pierwsze kilkaset metrów to otwarte przestrzenie. Warto zboczyć ze ścieżki i zwiedzić interesujące zabytki znajdujące się na terenie wsi: cmentarz z I wojny św, cerkiew, cmentarz z ładnie zachowanymi łemkowskimi nagrobkami.
Przewodnik po ścieżce wydany przez Ruthenus cieszy oko swoim pięknem. Jest starannie wydany, "wypieszczony" edytorsko, dobrej jakości papier i druk, bogato ilustrowany, interesujące są zarówno zdjęcia jak i rysunki Mariusza Oleszczuka. Czy moja ocena tej książeczki jest sprawiedliwa możecie się przekonać tu
http://www.magurskipn.pl/download/data/ ... halbow.pdf

Spis treści
Przystanek 1:
Ośrodek Edukacyjny wraz z Muzeum MPN
Przystanek 2:
Wejście do lasu
Przystanek 3:
Sztuczny drzewostan sosnowy
Przystanek 4:
Punkt widokowy
Przystanek 5:
Martwe drzewo i dzięcioły
Przystanek 6:
Mszaki
Przystanek 7:
Buczyna karpacka
Przystanek 8:
Mogiła żydowska
Przystanek 9:
Hałbów
Plan ścieżki

Brief summary
A guide to the Nature Path Hałbów

Tytuł: "Przewodnik po ścieżce przyrodniczej Hałbów"
Redakcja: Katarzyna Gładysz
Wydanie: I
Stron: 39
ISBN: 978-83-7530-020-8
Wydawca: Ruthenus
Krempna 2007

" Przystanek 8:
Mogiła żydowska
Teren Beskidu Niskiego został silnie naznaczony przez historię XX wieku. Swoje ślady pozostawiły tu obie wojny światowe. Pamiątkami po I wojnie światowej są chociażby wspominane wcześniej cmentarze wojskowe. II wojna zachowała się raczej w pamięci ludzkiej niż w postaci cmentarzy czy pomników. Jedną z niewielu pamiątek po tamtym
okresie jest zbiorowa mogiła żydowska, przy której się właśnie znajdujemy Tereny te zamieszkiwała ludność wielu narodowości i wyznań, miedzy innymi ludność żydowska. Już od początku wojny była ona gromadzona w wyznaczonych, oddzielonych miejscach – w gettach. Jedno z takich gett powstało w Nowym Żmigrodzie, w którym ulokowano Żydów z okolicznych miejscowości. Istniało ono do początku lipca 1942, kiedy to pod pozorem przesiedlenia wszystkich jego mieszkańców przetransportowano na Przełęcz Hałbowską. Tam 7 lipca 1942 roku Niemcy dokonali eksterminacji ludności żydowskiej z Nowego Żmigrodu i okolicy; rozstrzelano wtedy 1250 osób. Egzekucją kierowali gestapowiec Helmut Mentz i starosta Walter Gentz. Zwłoki
rozstrzelanych spoczywają w tej zbiorowej mogile. Została ona postawiona przez tych członków rodzin, którzy przeżyli II wojnę światową. Pamięć zamordowanych uczczono dużą tablicą kamienną z kilkoma stelami i inskrypcjami z nazwiskami części straconych osób w językach jidysz, polskim i angielskim.

Przystanek 9:
Hałbów
Przełęcz Hałbowska, na której się obecnie znajdujemy, swoja nazwę zawdzięcza nieistniejącej już wsi Hałbów. Jednak wieś ta nie była zlokalizowana dokładnie na terenie przełęczy. Leżała w dolinie potoku będącego dopływem Ryja podchodzącej pod przełęcz. Tereny, które obecnie nazywane czy też kojarzone są z Hałbowem, obejmują
dawne obszary leśne i pola uprawne wsi. Wieś Hałbów powstała w drugiej połowie XVI wieku w dobrach Stadnickich. Nazwa pochodzi od niemieckiego zwrotu halb Dorf – półwsie. Początkowo odnotowano
tu jedynie jedno dworzyszcze kmiece i jeden łan sołtysi. Z upływem czasu wieś powoli się zaludniła, tak, że na początku XX wieku liczyła ponad 250 mieszkańców, a w latach 30 XX wieku odnotowano 50 gospodarstw. Zamieszkana była przez ludność łemkowską i należała do parafii greckokatolickiej w Desznicy. Mieszkańcy trudnili się głównie wyrobem sukna, nad potokiem znajdowały się liczne folusze (maszyny używane przy wytwarzaniu sukna).
W roku 1945 cała ludność wyjechała do Związku Radzieckiego."

W takich małych miasteczkach galicyjskich jak Rymanów, Nowy Żmigród nie było gett. Zydzi stanowili niekiedy prawie połowe mieszkańców takiego miasteczka, wiec nie dało sie utworzyć getta, nie mozna było wydzielic odpowiedniego terenu tak jak w Warszawie. Z okolicy przywożono Żydów np Do Rymanowa trafiali az z Haczowa ale rozwiazano to inaczej.

Praktycznie nie mam wiedzy na temat organizacji przez hitlerowców gett żydowskich. Zajrzałam do książki Andrzeja Potockiego " Żydzi w Podkarpackiem" , autor pisze o Nowym Żmigrodzie "Podczas likwidacji getta, w którym ostatecznie znalazło się 2 800 Żydów [...]"

W 2004 r. na ternie części doliny Iwli wytyczono międzyprzedmiotową ścieżkę dydaktyczną przyrodniczo-historyczną wiodącą terenami dwóch wsi: Iwli i Chyrowej. Ścieżka liczy dwie wersje trasy: skróconą - przystanki 1-6 o długości 2 km i rozszerzoną od przystanku 7 do 12 o długości 1,5 km. Łączna długość to 3,5 km, czas przejścia ok. 2 km. Ścieżka posiada 12 przystanków: Pod wiązem, Nad Iwełką, Kapliczka z fuigurą św. Jana Nepomucena, Kapliczka z rzeźbą Trójcy Świętej, Lipa szerokolistna, Wodospad Przy młynie, Las mieszany, Las pod Chruścikiem, Potok, Łąka z zimowitami, zabytkowa cerkiew w Chyrowej, Pokoje gościnne Pod Chyrową. Trasa rozpoczyna się w Iwli, przed budynkiem Zespołu Szkół Publicznych, a kończy w Chyrowej, przy schronisku „Pod Chyrową”. Największe i najbardziej znane atrakcje to: niestety już obumarły wiąz Beskidnik, jeszcze niedawno najstarszy brzost w kraju i wodospad Przy Młynie wypromowany przez znany miłośnikom regionu film "Wino truskawkowe" Dariusza Jabłońskiego.
Przewodnik "W cieniu Beskidnika"ładnie wydany, bogato ilustrowany, pod względem merytorycznym mierny, napisany przez laików. Wersja skrócona przewodnika moim zdaniem jest bardziej interesująca niż treść samej publikacji.

Pokaz skaldów i skrócony opis walorów turystycznych tu http://spiwla.dukla.pl/obrazki/czwarty/beskidnik.pps

Spis treści
Wstęp
Krótka charakterystyka miejscowości Iwla i Chyrowa
Uwagi organizacyjno-metodyczne
Przebieg trasy
Bibliografia
Ankieta

Tytuł: "W cieniu Beskidnika"
Autor: Małgorzata Migacz i in.
Wydanie: I
Stron: 25
ISBN: 83-717987-4-7
Wydawca: Urząd Miasta i Gminy Dukla
Dukla 2004

"Przystanek VI "Wodospad Przy młynie"
Poniżej ujścia potoku Czerneckiego do Iwełki struga wody spada pionowo wysokiego na 4 metry naturalnego progu w wyżłobioną u podnóża nieckę i tu rozlewa się w niewielkie oczko wodne. Stąd poprzez skalny przesmyk z dwoma niewielkimi progami przechodzi do kolejnego rozlewiska. Przy każdym z nich znajduje się niewielka żwirowa łacha.
Dolina Iwełki jet w tym miejscu ostro wciosana w skały fliszowe. Są one doskonale widoczne zarówno na stromych brzegach jak i na progach wodospadu. Występują tu bezwapieniste, ilasto-bitumiczne łupki o barwie brunatnej, czarnej i wiśniowej. Warstewki mają grubość od kilku milimetrów do kilku centymetrów. Ukształtowanie niecki z wodospadem sprzyja utrzymywaniu się w niej specyficznego, chłodnego i wilgotnego mikroklimatu, panującego tutaj nawet podczas letnich upałów. Urwiste ściany w otoczeniu wodospadu porośnięte są wątrobowcami, a także porostami. Na uwagę zasługuje krzaczasty porost chrobotek leśny. Uzupełnieniem malowniczego krajobrazu są brzozy i osiki chylące się w stronę rozlewiska pod wodospadem.
15 lutego 2002 r. decyzją Konserwatora Przyrody w Rzeszowie zatwierdzoną przez Wojewodę Podkarpackiego, wodospad uzyskał status pomnika przyrody.
W zaroślach na prawym brzegu Iwełki znajdują się fundamenty dawnego młyna wodnego. W 1939 roku jego budowa była bliska ukończenia. Przerwał ją jednak wybuch wojny. Obiekt ten w czasie walk jesienią 1944 roku został zrównany z ziemią. [...]"