Styl wieżowy i bezwieżowy łemkowskich cerkwi typu płn-wsch

Ludzie, miejscowości, zabytki, architektura sakralna - dyskusje oraz zdjęcia

Styl wieżowy i bezwieżowy łemkowskich cerkwi typu płn-wsch

Postprzez LoneCavalier » 2 lip 2015, o 12:10

Prześledziłem blisko tuzin pozycji, gdzie znajduje się co najmniej rozdział o zabytkach, architekturze Bieszczadów.

Jest pewna nieścisłość w zakresie cerkwi w stylu łemkowskim północno-wschodnim wieżowym i bezwieżowym.

I tak:
północno - wschodni, dzieli się na warianty:
- bezwieżowy (zwana też od doliny Osławy osławską)- wieża i budynek cerkwi nie tworzą jednej całości, wieża- dzwonnica jest wolnostojąca, czasem tworzy tzw. dzwonnicę parawanową stoi przed cerkwią i pełni funkcję bramy, wszystkie części równej wysokości - cerkwie w Rzepedzi, Zubeńsko (najstarsza - już nie istnieje), Jaworniku, Komańczy, Turzańsku - różnią się od siebie nawzajem, gdyż każda jest unikatowa
- wieżowy - niska wieża jest umieszczona nad zachodnią częścią babińca - Radoszyce, Szczawne,

Poniżej fotki z Radoszyc i Szczawnego.
Gdzie tu można dostrzec niską wieżę umieszczoną nad zach. częścią babińca?
A przecież ma to być główna cecha tego typu cerkwi.

Obrazek
Zastanawiam się czy ten szczegółowy podział cerkwi łemkowskich nie jest zrobiony trochę na siłę w celu szufladkowania.


Mam jeszcze osobne pytanie - cóż to jest za cerkiew poniżej:

Obrazek
LoneCavalier
Stonka bieszczadzka
 
Posty: 9
Dołączył(a): 19 lut 2015, o 06:43

Re: Styl wieżowy i bezwieżowy łemkowskich cerkwi typu płn-ws

Postprzez LoneCavalier » 6 lip 2015, o 06:35

Nasunęły mi się jeszcze takie trzy pytania na szybko, żaden przewodnik, nawet te bardziej szczegółowe, jak i internetowe w pdf, nie traktuje o:
1. Czy są jakieś zasadnicze lub dość istotne różnice w ikonostasie cerkwi bojkowskich a łemkowskich a unickich a prawosławnych?
2. Czy możemy wskazać różnice między bryłą - konstrukcją cerkwi unickich a prawosławnych?
3. Jakie byłoby najbardziej "klimatyczne bieszczadzkie (wliczając także Przedgórze) wnętrze cerkwi? Idzie raczej o taką, która nie funkcjonuje obecnie jako kościół rzymskokatolicki i w której najmniej wprowadzono zmian, w tym np. nie zrobili "podwieszanego" sufitu. :) Prosiłbym o wskazanie w miarę aktualnego stanu, gdyż np. Liskowate - nastawiłem się na tę cerkiew, a tu ona jest w renowacji obecnie..., podobnie może być z niektórymi wnętrzami....
LoneCavalier
Stonka bieszczadzka
 
Posty: 9
Dołączył(a): 19 lut 2015, o 06:43

Re: Styl wieżowy i bezwieżowy łemkowskich cerkwi typu płn-ws

Postprzez krzyś » 6 lip 2015, o 07:45

LoneCavalier napisał(a):cóż to jest za cerkiew poniżej:
http://www.twojebieszczady.net/st_cerkwie/cerkiew_rzepedz.php
Góry wysokie, kto mi z wami walczyć kazał...
Avatar użytkownika
krzyś
Bieszczadzki ekspert
 
Posty: 1389
Dołączył(a): 17 cze 2010, o 11:03

Re: Styl wieżowy i bezwieżowy łemkowskich cerkwi typu płn-ws

Postprzez tadeks » 6 lip 2015, o 09:32

LoneCavalier,
zadałeś strasznie dużo pytań na które , aby odpowiedzieć, aby je przedyskutować, trzeba dużo czasu i wiedzy. Ich nadmiarem nie dysponuję. Bliżej mi do tematów łemkowskich, to chociaż w części Ci odpowiem.

O stylu wieżowym i przedstawionych przykładach cerkwi w Radoszycach i Szczawnem.
Nie wiem skąd zaczerpnąłeś te opisy. Określenie niska wieża jest nieprecyzyjne. Raczej powinno być: niewielka wieża. Powinno być: na babińcu, a nie nad zachodnią częścią babińca. Chodzi głównie o gabaryty, a nie wysokość. Porównaj te babińce i ich wieże z podobnymi w cerkwiach zachodniołemkowskich. W Twoich (Radoszyce, Szczawne ) wieże są nabudowane na konstrukcję babińca- dość obszernego i gabarytowo dominującego nad wieżą. W cerkwiach zachodniołemkowskich babińce są proporcjonalnie mniejsze, w zasadzie patrząc z zewnątrz ich nie widać, bo wieże tam przeważnie nie są konstrukcyjnie łączone z babińcem, budowane są jako niezależna konstrukcja bezpośrednio na ziemi, a babiniec schowany jest we wnętrzu wieży.
Przedstawione przez Ciebie zdjęcie cerkwi w Szczawnem źle ilustruje Twój wywód. Znajdź w sieci zdjęcie tej cerkwi od północy lub południa. Będzie widać, to co wyżej napisałem: niewielka wieża pobudowana na babińcu. Wysokością, o którą pytasz, też nie góruje nad nawą i sanktuarium.
tadeks
Niedzielny turysta bieszczadzki
 
Posty: 74
Dołączył(a): 19 sty 2015, o 17:18
Lokalizacja: Słupsk

Re: Styl wieżowy i bezwieżowy łemkowskich cerkwi typu płn-ws

Postprzez LoneCavalier » 7 lip 2015, o 06:46

Dzięki wielkie.
A jeszcze dość istotnym wyróżnikiem cerkwi zachodniołemkowskich jest wysoka wieża, która jest najwyższym komponentem (w porównaniu do nawy i sanktuarium) - rzuca się to w oczy oglądając wiele cerkwi zachodniołemkowskich.
Czy to można uznać za wyróżnik?
W opisach nie spotkałem się z podkreślaniem tej cechy jako charakterystycznej.
LoneCavalier
Stonka bieszczadzka
 
Posty: 9
Dołączył(a): 19 lut 2015, o 06:43

Re: Styl wieżowy i bezwieżowy łemkowskich cerkwi typu płn-ws

Postprzez Piotr_S » 8 lip 2015, o 09:33

LoneCavalier napisał(a):Zastanawiam się czy ten szczegółowy podział cerkwi łemkowskich nie jest zrobiony trochę na siłę w celu szufladkowania.

Raczej nie, ponieważ dobrze oddaje różnice pomiędzy tymi wariantami a są one wyraźne. Dawnej cerkwie w typie pólnocno-wschodnim cerkwi łemkowskiej były wzmiankowane głównie jako jeden styl wschodniołemkowski lub osławski czy osławicki. Ponieważ jednak różnią się od siebie zasadniczo, podział ten (wprowadzony przez prof. Brykowskiego) wydaje się słuszny. W wariancie wieżowym jest wieża nad przedsionkiem (Szczawne), natomiast w wariancie bezwieżowym nie ma wieży tylko baniaste hełmy (Rzepedź, Turzańsk, Komańcza).
Avatar użytkownika
Piotr_S
Administrator
 
Posty: 1364
Dołączył(a): 2 mar 2009, o 18:33

Re: Styl wieżowy i bezwieżowy łemkowskich cerkwi typu płn-ws

Postprzez tadeks » 8 lip 2015, o 17:05

LoneCavalier napisał(a):A jeszcze dość istotnym wyróżnikiem cerkwi zachodniołemkowskich jest wysoka wieża, która jest najwyższym komponentem (w porównaniu do nawy i sanktuarium) - rzuca się to w oczy oglądając wiele cerkwi zachodniołemkowskich.
Czy to można uznać za wyróżnik?
W opisach nie spotkałem się z podkreślaniem tej cechy jako charakterystycznej.

Ze strony beskid-niski.pl:
Elementem nierozłącznym, wyróżniającym cerkwie łemkowskie jest wieża, która dominuje nad całą bryłą cerkwi. Wieże-dzwonnice na całym obszarze Łemkowszczyzny są czworoboczne, wzniesione w konstrukcji słupowo-ramowej (w przypadku konstrukcji zrębowej, rozkołysany dzwon mógłby doprowadzić do rozsunięcia się belek zrębu). Wieże są posadowione bądź na słupach opartych bezpośrednio na gruncie, bądź oparte są na zrębowej konstrukcji babińca. Wieża kryje w sobie babiniec lub tworzy dodatkowe pomieszczenie - przedsionek.
Przesuwając się z zachodnich rejonów BN na wschód, przez rejon "wschodniołemkowski" w bojkowski wieża zatraca i ostatecznie traci dominację.
Pojęcia, których użyłem są dla przejrzystości uproszczone. Od zasad tych w każdym z tych rejonów występują wyjątki. Trafić można na cerkwie odmienne.
Przykłady na łemkowszczyźnie, odległej od tej wschodniej:
-Polany, cerkiew p.w. Jana Złotoustnego
-Gładyszów, cerkiew p.w. Wniebowstąpienia Pańskiego.

Dużo w temacie bryły cerkwi jest form przejściowych, mieszanych. Nie wszystko można precyzyjnie zaszufladkować. Przykład:
LoneCavalier napisał(a):2. Czy możemy wskazać różnice między bryłą - konstrukcją cerkwi unickich a prawosławnych?

Nie wiem, czy takiego podziału można dokonać. Określ do której należy bryła w.w. cerkwi w Gładyszowie? Zbudowana na planie krzyża greckiego, zdecydowanie bardziej podobna jest do cerkwi wschodnich (jak by nie zwał: bojkowskich, ukraińskich, bizantyjskich).
A zbudowana jest z inicjatywy proboszcza parafii greckokatolickiej Andrzeja Złupko w Gładyszowie. Starał się on bardzo, aby wieś nie przeszła na prawosławie. A jaką cerkiew wybudował, z jakimi wyznawcami jest ona kojarzona?

LoneCavalier napisał(a):Prześledziłem blisko tuzin pozycji, gdzie znajduje się co najmniej rozdział o zabytkach, architekturze Bieszczadów.
W wielu opisach, w tym fora bieszczadzkie, znajdują się błędy. Powód : brak wiedzy, ale głównie błędne powielanie. Na takie trafiłem chociażby w opisie cerkwi w Szczawnem.
Ale rozpisałem się i zniosło mnie w Beskid Niski, a to forum bieszczadzkie. Kończę więc.
tadeks
Niedzielny turysta bieszczadzki
 
Posty: 74
Dołączył(a): 19 sty 2015, o 17:18
Lokalizacja: Słupsk

Re: Styl wieżowy i bezwieżowy łemkowskich cerkwi typu płn-ws

Postprzez LoneCavalier » 8 lip 2015, o 17:58

Piotr_S napisał(a):Dawnej cerkwie w typie pólnocno-wschodnim cerkwi łemkowskiej były wzmiankowane głównie jako jeden styl wschodniołemkowski lub osławski czy osławicki. Ponieważ jednak różnią się od siebie zasadniczo, podział ten (wprowadzony przez prof. Brykowskiego) wydaje się słuszny.

Czy w związku z tym przy obecnym podpodziale "dawnego" stylu wschodniołemkowskiego, dziś określenie "osławski", "osławicki" odnosi się do wszystkich podtypów stylu wschodniołemkowskiego, czy raczej do konkretnej podgrupy w ramach stylu wschodniołemkowskiego?
Staram się być purystą podziałów.

Piotr_S napisał(a):W wariancie wieżowym jest wieża nad przedsionkiem (Szczawne), natomiast w wariancie bezwieżowym nie ma wieży tylko baniaste hełmy (Rzepedź, Turzańsk, Komańcza).

To zaś wprowadza mnie w duże zakłopotanie.
Z jednego z opracowań:
północno - wschodni, dzieli się na warianty:
- bezwieżowy (zwana też od doliny Osławy osławską)- wieża i budynek cerkwi nie tworzą jednej całości, wieża- dzwonnica jest wolnostojąca, czasem tworzy tzw. dzwonnicę parawanową stoi przed cerkwią i pełni funkcję bramy, wszystkie części równej wysokości - cerkwie w Rzepedzi, Zubeńsko (najstarsza - już nie istnieje), Jaworniku, Komańczy, Turzańsku - różnią się od siebie nawzajem, gdyż każda jest unikatowa
- wieżowy - niska wieża jest umieszczona nad babińcem - Radoszyce, Szczawne, Wisłok Wielki

Czyli wieża (nad babińcem) jest tu (Radoszyce) wyznacznikiem, a wieża-dzwonnica, przybierająca w Radoszycach formę parawanowej w żadnym stopniu nie wpływa na określanie cerkwi w Radoszycach jako wieżowej?
LoneCavalier
Stonka bieszczadzka
 
Posty: 9
Dołączył(a): 19 lut 2015, o 06:43

Re: Styl wieżowy i bezwieżowy łemkowskich cerkwi typu płn-ws

Postprzez Piotr_S » 9 lip 2015, o 07:36

LoneCavalier napisał(a):Czy w związku z tym przy obecnym podpodziale "dawnego" stylu wschodniołemkowskiego, dziś określenie "osławski", "osławicki" odnosi się do wszystkich podtypów stylu wschodniołemkowskiego, czy raczej do konkretnej podgrupy w ramach stylu wschodniołemkowskiego?

Tych cerkwi jest raptem kilka, nie wszystkie leżą w dolinie Osławy (Wisłok Wielki, Zawadka Rymanowska), więc określenie np. tych dwóch jako styl osławski może być uznane za nieprecyzyjne. Dlatego podział R. Brykowskiego wydaje się zasadny i wystarczający.
LoneCavalier napisał(a): bezwieżowy (zwana też od doliny Osławy osławską)- wieża i budynek cerkwi nie tworzą jednej całości, wieża- dzwonnica jest wolnostojąca, czasem tworzy tzw. dzwonnicę parawanową stoi przed cerkwią i pełni funkcję bramy, wszystkie części równej wysokości - cerkwie w Rzepedzi, Zubeńsko (najstarsza - już nie istnieje), Jaworniku, Komańczy, Turzańsku - różnią się od siebie nawzajem, gdyż każda jest unikatowa
- wieżowy - niska wieża jest umieszczona nad babińcem - Radoszyce, Szczawne, Wisłok Wielki
Czyli wieża (nad babińcem) jest tu (Radoszyce) wyznacznikiem, a wieża-dzwonnica, przybierająca w Radoszycach formę parawanowej w żadnym stopniu nie wpływa na określanie cerkwi w Radoszycach jako wieżowej?

Wolnostojąca dzwonnica nie ma nic wspólnego z bryłą cerkwi. Cerkiew w Radoszycach jest wariantem wieżowym, bo posiada wieżę nad babińcem. Jeśli zburzymy murowaną dzwonnicę, która stoi przed wejściem to nadal to będzie wariant wieżowy.
Ten cytat zresztą (brak źródła), to taki trochę dziwny, nic z tego zdania nie wynika (cerkiew w Jaworniku też nie istnieje, podobnie jak w pobliskim Kulasznem).
Avatar użytkownika
Piotr_S
Administrator
 
Posty: 1364
Dołączył(a): 2 mar 2009, o 18:33

Re: Styl wieżowy i bezwieżowy łemkowskich cerkwi typu płn-ws

Postprzez tadeks » 9 lip 2015, o 12:20

Szanowny LoneCavalier,
nie jestem purystą i niechętnie włączam się w tak szczegółowe opisy i dyskusje. Tu, nie wiedzieć czemu, odstąpiłem od tej zasady.
A więc, skąd masz
LoneCavalier napisał(a):Z jednego z opracowań:
północno - wschodni, dzieli się na warianty:
- bezwieżowy (zwana też od doliny Osławy osławską)- wieża i budynek cerkwi nie tworzą jednej całości, wieża- dzwonnica jest wolnostojąca, czasem tworzy tzw. dzwonnicę parawanową stoi przed cerkwią i pełni funkcję bramy, wszystkie części równej wysokości - cerkwie w Rzepedzi, Zubeńsko (najstarsza - już nie istnieje), Jaworniku, Komańczy, Turzańsku - różnią się od siebie nawzajem, gdyż każda jest unikatowa
zawiera go Twój pierwszy post, a potem to jeszcze cytujesz?
Podaruj go sobie, bo jest nieprecyzyjny, niepotrzebnie rozbudowany i wprowadza do tematu zamęt.
Trzymaj się tego:
Piotr_S napisał(a):Wolnostojąca dzwonnica nie ma nic wspólnego z bryłą cerkwi.
Jest wieże/wieżyczka nad babińcem (chociaż określenie" nad" nie jest dokładne, ale to oddzielny podtemat) - to styl wieżowy.
Nie ma wieży/wieżyczki - to styl bezwieżowy.
Jako przykład cerkwi w typie północno- wschodnim, bezwieżowem dodam tu niewymienioną dotychczas cerkiew w Sieniawie.

Co do opisów cerkwi.
tadeks napisał(a):W wielu opisach, w tym fora bieszczadzkie, znajdują się błędy

Wspomniałem forum bieszczadzkie z którym związany jest Piotr_S, żeby nie być gołosłownym z portalu Twoje Bieszczady skopiuję fragment opisu cerkwi w Szczawnem
Nad nawą wieżyczka kopulasta, nad prezbiterium baniasta z pozornymi latarniami - obie ośmioboczne, nad babińcem czworoboczna
Ja nad nawą nie widzę wieżyczki kopulastej. Nad sanktuarium i nawą widzę duże banie, może ta nad nawą jest trochę
większa.
Na dziś tyle, ale być może jeszcze włączę się do dyskusji.
tadeks
Niedzielny turysta bieszczadzki
 
Posty: 74
Dołączył(a): 19 sty 2015, o 17:18
Lokalizacja: Słupsk

Następna strona

Powrót do Historia Bieszczadów

Kto przegląda forum

Użytkownicy przeglądający ten dział: Brak zarejestrowanych użytkowników i 0 gości


Loading

O F I C J A L N E    F O R U M    D Y S K U S Y J N E    S E R W I S Ó W:
               

Forum bieszczadzkieforum.pl używa plików typu cookies do poprawnego działania strony, w celach statystycznych, reklamowych, w celu dostosowania naszego serwisu do indywidualnych potrzeb użytkowników oraz by umożliwić logowanie zarejestrowanym użytkownikom. Korzystanie z forum bieszczadzkieforum.pl, bez zmian ustawień w używanej przez Państwa przeglądarce internetowej oznacza zgodę na wykorzystywanie technologii cookies i zapisywanie ich w pamięci Państwa urządzenia zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki.