Forum Bieszczady - BieszczadzkieForum.pl

Wątek poświęcony Twierdzy Przemyśl, jeden z najpotężniejszych w Europie. W przewodnikach są informacje, że była trzecią co wielkości europejską twierdzą, nie jest to prawa. Kolega z Forum zamieścił sprostowanie topic951.html Na pewno jest jednym z najciekawszych walorów turystycznych Podkarpacia. Poświęcono jej wiele ciekawych publikacji. Właśnie tu będziemy o nich rozmawiać. Proszę tu zamieszczać wszelkie informacje o monografiach, przewodnikach, albumach, wspomnieniach, mapach i innych publikacjach poświęconych samej twierdzy i działaniach wojennych, które rozegrały się w jej pobliżu.

Na forum dużo mówię o wydawnictwach Urzędu Miejskiego w Przemyślu. Odwalają kawał bardzo dobrej roboty. Promocja to silny punkt tych samorządowców, publikacje są bardzo ciekawe i wartościowe. Tak zastanawiam się czy nad opracowaniem materiałów nie pracują przewodnicy lub historycy regionaliści. Każdy z nich czy to mini przewodnik czy folder to znakomicie przygotowana pod względem merytorycznym publikacja. Ja wczoraj posiłkowałam się mini przewodnikiem "Twierdza Przemyśl" Tomasza Idzikowskiego. To maleńka książeczka przesączona wiedzą i tą teoretyczną, i to praktyczną, taka mini mini monografia na dodatek bogato ilustrowana. Są tu zarówno zdjęcia aktualne jak archiwalne, mapki, reprodukcje plakatów, plany i schematy fortów, dołączono także mapkę fortecznych szlaków rowerowych. Całość jest pomysłowa, niezmiernie ciekawa i przydatna. Jest to publikacja przeznaczona dla turystów nieobeznanych ze sztuką fortyfikacyjną więc są tu krótkie opisy poszczególnych obiektów, tras dojazdowych, przybliżono niebezpieczeństwa czyhające w każdym obiekcie, napomknięto także o innych obiektach z I wojny występujących obok fortów. Opisano także rdzeń fortyfikacji, koszary,cmentarze, muzea i organizacje. Dodano i słowniczek trudniejszych terminów.
Jednym słowem jest to świetna publikacja kosztująca grosze. Przewodniczek kosztuje coś około 10 zł.
www.przemysl.pl

Tytuł: "Twierdza Przemyśl mini przewodnik"
Autor: Tomasz Idzikowski
Wydanie: I
Stron: 56
ISBN: 83-918937-7-4
Wydawca: Urząd Miejski w Przemyślu
Przemyśl 2005

"Twierdza Przemyśl" str. 30
"Fort VIII "Łętownia"
Zbudowany w latach 1854-1855 jako siedmioboczny szaniec artyleryjski nr 4. W roku 1878 szaniec zmodernizowano dobudowując koszary, schron główny oraz poprzecznice. W latach 1881-1882 na miejscu szańca wybudowano jednowałowy fort artyleryjski. Fort założono na pięciobocznym zarysie, w części szyjowej znajdowały się koszary, przed nimi schron główny z magazynami amunicji, wzdłuż wału rozmieszczono stanowiska artyleryjskie oddzielone poprzecznicami mieszczącymi schrony pogotowia. Fosa broniona była z trzech kaponier oraz w części szyjowej ze stanowisk za murem Carnota. Na forcie zabezpieczone zostały wszystkie otwory studzienek, więc można go bezpiecznie zwiedzać. Nie należy jedynie wchodzić na strop koszar, z którego można spaść na dziedziniec. Fort oczyszczony jest z dzikiej roślinności i systematycznie koszony. Zwiedzając fort warto przejść się wokół niego i podziwiać piękny krajobraz roztaczający się z dwóch punktów widokowych.Obecnie fort jest dzierżawiony i od maja do września otwarty dla ruchu turystycznego. Można go zwiedzać w piątki od 15.00, zaś w soboty i niedziele od 11.00 do 19.00. Na forcie mieści się ekspozycja poświęcona Twierdzy Przemyśl, można tam również nabyć publikacje dotyczące tematu fortyfikacji. Odwiedzający mogą liczyć na oprowadzenie przez znawców tematu. Istnieje również możliwość zorganizowania imprezy rekreacyjnej.
Telefony kontaktowe na dzierżawców fortu: 604 665 756 lub 604 869 322
E-mail:fort8@poczta.onet.pl

Dojazd
Z drogi Przemyśl - Dynów w miejscowości Kuńkowice skręcamy w prawo i droga forteczną po ok. 2 km dojeżdżamy do fortu.

Uwaga
Na lewo i prawo do fortu zachowały się liczne pozostałości okopów z okresu oblężenia twierdzy."

Przede mną wyjątkowo ciekawe wydawnictwo sponsorowane przez Urząd Miejski w Przemyślu. Nie spodziewałam się, że samorządowcy kiedykolwiek wydadzą coś tak interesującego i wartościowego. Ta niespodzianka to album "W oblężonej Twierdzy Przemyśl" prezentujący unikatowe zdjęcia i widokówki udostępnione przez przemyskich kolekcjonerów. Dzięki tej publikacji możemy zajrzeć za kurtynę historii i zobaczyć jak wyglądało życie w tej jednej z najpotężniejszych twierdz w Europie i przyjrzeć się okrucieństwu jednej z najważniejszych bitew I wojny św. Należy pamiętać, że tu w oblężeniu znajdowała się 130 tys armia austrowęgierska atakowana przez dwukrotnie liczniejsze wojska rosyjskie. Dwa oblężenia pochłonęły tysiące ofiar, bardzo też ucierpiała ludność cywilna. Na mnie największe wrażenie zrobiły fotografie przedstawiające wysiedlenia ludności z podprzemyskich wsi i zniszczenia tych przepotężnych konstrukcji obronnych. Najsłabszą częścią publikacji jest wstęp, bardzo ogólnikowy i praktycznie zawierający szczątkowe informacje o Twierdzy Przemyśl i o w sumie trzech oblężeniach (2 rosyjskich i 1 austrowęgierskim). Mino tego mankamentu publikacja godna polecenia. Tym bardziej, że owa publikacja jest ładnie wydana (twarda oprawa,dobry papier, szyta) i tania. Kosztuje około 15-17 zł. Może trafić pod choinkę niejednego miłośnika historii, wstęp-wprowadzenie jest w języku polskim, angielskim i niemieckim.

Tytuł: "W oblężonej Twierdzy Przemyśl"
Autor: Dariusz Hop
Wydanie: I
Stron: 12 plus 91 fotografii i reprodukcji pocztówek
ISBN: 978-83-923302-6-9
Wydawnictwo: Urząd Miejski w Przemyślu
Przemyśl 2008

"[...] Wkrótce po wybuchu I wojny światowej Twierdza Przemyśl stała się areną jednej z największych bitew XX wieku. Przed przybyciem Rosjan Austriacy spalili na przedpolu twierdzy kilkadziesiąt wsi. Swoje domy musiały opuścić tysiące mieszkańców Przemyśla i okolicznych miejscowości. 26 września 1914 roku Twierdza Przemyśl broniona przez 130 tysięcy żołnierzy armii austro-węgierskiej została całkowicie otoczona przez ponad dwukrotnie liczniejsze siły rosyjskie. Pomimo silnego ostrzału artyleryjskiego i zaciekłych szturmów piechoty Rosjanie nie zdobyli żadnego fortu tracąc dziesiątki tysięcy zabitych, rannych i wziętych do niewoli.
Drugie oblężenie Twierdzy Przemyśl rozpoczęło się w miesiąc po zakończeniu pierwszego i trwało od 8 listopada do 22 marca 1915 roku. Tym razem Rosjanie zastosowali inną taktykę blokując twierdzę i czekając na wyczerpanie jej zapasów. Z biegiem czasu obrońcom oblężonej twierdzy zaczęło brakować podstawowego zaopatrzenia. Stale ograniczano i tak niewystarczające racje żywnościowe żołnierzy. Szeregi obrońców były dziesiątkowane przez choroby. Wielu żołnierzy było ciężko rannych i okaleczonych. Niedożywionym obrońcom twierdzy doskwierała również wyczerpująca służba. Mroźna i śnieżna zima trwająca do marca 1915 roku spowodowała, że żołnierze dostawali odmrożeń lub wręcz zamarzali w okopach. W równie tragicznym położeniu znajdowała się ludność cywilna wegetująca w ziemiankach i zgliszczach spalonych wsi.
Twierdza znajdowała się w coraz bardziej rozpaczliwym położeniu. Jej dowództwo rozkazało najbardziej karnym i zdyscyplinowanym oddziałom węgierskim atakowanie pozycji wroga. Niepowodzenia prób przebicia się z Przemyśla do głównych sił austro-węgierskich w Karpatach, wyczerpujące się zapasy żywności, amunicji i lekarstw, a także upadające morale obrońców, spowodowały, że dowództwo twierdzy po ponad czterech miesiącach oblężenia zdecydowało się na jej poddanie. Przed wkroczeniem Rosjan forty, mosty i działa zostały wysadzone. [...]"

Urząd Miejski w Przemyślu wraz z sąsiednimi gminami: Przemyśl, Krasiczyn, Żurawica, Medyka i Orły wydał także mapę turystyczną "Forteczna trasa rowerowa Twierdza Przemyśl" w skali 1: 50 000. Nigdy z niej nie korzystałam w ternie więc niewiele mogę o niej powiedzieć. Na pierwszy rzut oka wygląda dość interesująco. Jej niewątpliwą wadą jest to, że naniesienie trasy na mapę jest dość niewyraźne, kolor szarozielony zlewa się z tłem mapy szczególnie na obszarze terenów zalesionych. Mapa posiada część informacyjną - ilustrowany miniprzwodnik (o każdym odwiedzanym przez potencjalnego turystę forcie jest dosłownie 3-4 zdania) i profile tras.
Mapa mino iż jest wydawnictwem projektowym znajduje się w komercyjnej sprzedaży, można ją nabyć m.in. w księgarence w krasiczyńskim zamku.

Tytuł: "Forteczna trasa rowerowa Twierdza Przemyśl"
Mapa turystyczna skala 1:50 000
Wydanie: I
ISBN: 83-918937-8-2
Wydawnictwo: Urząd Miejski w Przemyślu
Przemyśl

"[...]W rzeczywistości są to dwie trasy. Północna łącząca forty leżące na lewym brzegu Sanu oraz południowa, łącząca obiekty forteczne na zachód, południe i wschód od Przemyśla.
Obie trasy zaczynają się i kończą w Przemyślu, ale jest to ich jedyne podobieństwo. Trasa północna, jest zdecydowanie krótsza (ok. 33km) i łatwiejsza. Doskonale nadaje się na kilkugodzinną wycieczkę dla mniej doświadczonych i sprawnych rowerzystów. Południowa, o długości ok. 48 km, będzie wyzwaniem dla zdecydowanie bardziej wymagających i poszukujących fizycznych trudności. Przeważające odcinki obu tras poprowadzone są dawnymi drogami fortecznymi., które fragmentami zachowały swój historyczny przebieg oraz oryginalną nawierzchnię.
Zasadniczo, wytyczony przez nas szlak rowerowy pokrywa się z czarnym, pieszym szlakiem fortecznym, w kilku jednak miejscach zdecydowanie od niego odbiega. Zmiany te podyktowane zostały względami bezpieczeństwa oraz dla zachowania możliwości przejazdu.
Wytyczona trasa nie wszędzie doprowadza bezpośrednio pod mijane forty. Wtedy, gdy znajdują się one w pewnej odległości od szlaku informują o tym stosowne tablice z nazwą fortu.
Zarówno szlak jak i mapa poświęcone są głównie fortom i Twierdzy Przemyśl, a więc atrakcjom historycznym. W krótkim opisie nie może zabraknąć choć kilku zdań na temat walorów krajobrazowych i przyrodniczych, z którymi zetkniemy się na trasie. Szlak południowy, na sporym odcinku przebiega przez teren Parku Krajobrazowego Pogórza Przemyskiego. W kilku miejscach otwierają się wspaniałe widoki na dolinę Sanu, zalesione wzgórza oraz przygraniczne pasmo pomiędzy Fortami: Łuczyce i Jaksmanice. W pobliżu zaś Fortu Salis Soglio znajduje się jedyny w Polsce rezerwat żołny. [...]

W 2004 roku w rocznicę wybuchu I wojny św. Wydawnictwo Tomasz Idzikowski Fory VIII "Łętownia" rozpoczęło wypuszczać na rynek serię książek Architectura et Ars Militaris. Prezentowane są w niej źródła i opracowania poświęcone historii wojskowości. W pierwszym numerze opublikowano "Dziennik oficera Landsturmu" oraz moim zdaniem interesujący artykuł Marcina Wichrowskiego "Galicja 1914" poświęcony przegranej przez Austrię bitwie o Galicję.
O autorze "Dziennika" niewiele wiadomo, był najprawdopodobniej węgierskim oficerem służącym w 10. pułku Landsturmu wchodzącym w skład 97. Brygady Landsturmu.
"Dziennik pisany jest w charakterystycznym dla ówczesnych wojskowych stylu - jest to sucha relacja, często spowodowana pośpiechem w sporządzaniu notatek, zmęczeniem autora po całodziennej służbie. Pomimo to sam autor pisząc dziennik rozumiał, która z jego części będzie najistotniejsza dla potomnych. Oczywiście chodzi o relację z walk o fort I/1 "Łysiczka", stoczonych 7 października 1914 r. podczas pierwszego oblężenia Twierdzy Przemyśl. Dlatego też relacji tej nie spisał na bieżąco, czekając kilka dni, aż nastąpi spokojniejszy okres służby i dopiero wówczas, na spokojnie przelał na papier dostępna mu wiedzę o szturmie fortu - wydarzeniu, które okazało się być w przyszłości, jednym z najciekawszych dla historyków wojskowości epizodem z walk o forty przemyskie." - fragment tekstu pochodzi z rozdziału "Od redakcji".

Spis treści
Od redakcji
Galicja 1914
Dziennik oficera Landsturmu
Załączniki

Tytuł: "Twierdza Przemyśl Dziennik oficera Landsturmu"
Redakcja: Piotr Idzikowski, Grzegorz Klebowicz
Wydanie: I
Stron: 79
ISBN: 83-920541-0-5
Wydawnictwo: Tomasz Idzikowski Fort VIII "Łętownia"
Przemyśl 2004

"[...]
13.VIII.1914, piątek
Dalej w transporcie kolejowym. Aż o wczesnego ranka transport przebiegał gładko. Problemy zaczynały się od stacji Lesko-Łukawica. Przestoje po 1/2, 3/4 do całej godziny, wskutek zakorkowania linii przez transporty wojskowe. I tak dalej, i tak dalej, aż do stacji pod Przemyślem, gdzie dotarliśmy nie za piętnaście pierwsza po południu, lecz dopiero o ósmej wieczorem. Zapadł zmrok, tak że dowódca bataliony zarządził biwak.
14.VIII. 1914, piątek
Pierwsza noc pod gołym niebem. Spałem całkiem smacznie na noszach, tyle, że strasznie marzłem. O brzasku marsz do Siedlisk, nędznej wioski pod Przemyślem. Pełno tu Ukraińców. Kwaterunek u chłopów.
15.VIII.1914, sobota
Z czwórką moich oficerów spałem w namiocie. Znowu zimna noc. Dzisiaj szczegółowe szkolenie żołnierzy. Przed południem chwyty z bronią w szeregu i w plutonach. Po południu służba wartownicza i meldunkowa. Zaczyna funkcjonować zaopatrzenie dla oficerów. Dzisiaj dołączyliśmy do pułku. Trzy piękne bataliony. Przed posiłkiem przedstawiono cały korpus oficerski brygadierowi gen. Weeberowi. Pierwszy deszczowy dzień. Na szczęście przydzielono nam pokój z 25 łóżkami dla oficerów. Znowu mogę spać pod dachem. Za to tylko połowa moich biednych ludzi znalazła tam miejsce, reszta musiała spać w namiotach.
16.VIII.1914, niedziela
Wizyta lekarza, potem wypłata gaży, a ponieważ tego dnia nie fasowaliśmy jeszcze mięsa, o dziesiątej wyszedłem z kompanią ćwiczyć służbę na czatach i to aż do południa. O pół do trzeciej po południu instruktaż lekarza batalionowego dotyczący opatrunku osobistego. Potem przekazałem jeszcze żołnierzom rozkazy i zwolniłem ich."

Przedwczoraj na facebooku pojawiła się niepokojąca informacja: "Niwelowana jest bateria XXa Kanał, nie ma już lewego barku i szyi, fosa została zasypana". Następna część Twierdzy uległa zniszczeniu i to ponoć za zgodą konserwatora. Nic na to nie można poradzić. No cóż, taki, a nie inny jest stosunek do zabytków w naszym kraju. Możemy sobie tylko na to powarczeć na forach.
Wczoraj ku memu zaskoczeniu zadzwoniła do mnie pewna nieznajoma pani prosząc abym pomogła jej wybrać prezent pod choinkę dla miłośnika historii. Była w księgarni w Przemyślu więc bez zastanowienia sierdziłam iż wyjątkowo ciekawym darem mogą być książki wydane w serii Architectur et Ars Militaris przez Wydawnictwo Tomasza Idzikowskiego. Bardzo lubię ten cykl, mimo tego, iż jest on zaadresowany do znawców tematu. Mnie jako laika najbardziej interesują wspomnienia, pamiętniki, wszelkiego rodzaju "pisane pamiątki" z tego okresu. Wczoraj sięgnęłam po drugi tom serii czyli "Drugie oblężenie Twierdzy Przemyśl. II. Czasy upadku (Prowizoryczne sprawozdanie na zlecenie Królewskiego Węgierskiego Archiwum Wojskowego, z 6 załącznikami) napisane przez Majora Królewskiej Armii Węgierskiej w stanie spoczynku Franza Stuckheila. Jest to lektura trudna, "ciężkawa" w odbiorze dla laika aczkolwiek interesująca. Książkę będę czytać powoli, rozdział dziennie. Dziś rano z dużą przyjemnością przebrnęłam przez fragment dotyczący zaopatrzenia Twierdzy w żywność. Prawdziwa skarbnica wiedzy, lektura obowiązkowa wszystkich miłośników historii I wojny św. jak i osób chcących wiedzieć jak funkcjonowało wojsko.
Tak o książce pisze Wydawca w "Od redakcji"
"Publikowana praca Franza Stuckheila "Drugie oblężenie Twierdzy Przemyśl. II. Czasy upadku", została przygotowana w pierwszej połowie lat dwudziestych XX wieku na zlecenie Królewskiego Węgierskiego Archiwum Wojskowego. Jest jednym z czterech obszernych sprawozdań napisanych po pierwszej wojnie światowej, na zamówienie wspomnianego Archiwum. Publikowane sprawozdanie stanowi szczegółową analizę stanu materiałowego, kadrowego i moralnego wojsk obleganych w Przemyślu oraz przedstawienie walk toczonych w trakcie drugiego oblężenia. Bez wątpienia praca ta jest jedną z najbardziej detalicznych narracji w historiografii, poświęconej tym zagadnieniom. Wynika to przede wszystkim z faktu, że autor od 1915 r. dowodzący przyczółkiem mostowym Przemyśl, zajmował się zbieraniem zachowanych materiałów archiwalnych, przeprowadzaniem szeregu rozmów z żołnierzami powracającymi z niewoli rosyjskiej, oraz pozyskiwaniem wspomnień spisywanych przez uczestników walk. Dzięki takiej różnorodności zgromadzonych źródeł, sama praca Stuckheila, nabrała pewnym sensie wartości źródłowej. Nie można również odmówić autorowi talentu literackiego i umiejętności posługiwania się materiałami źródłowymi, w budowaniu niezwykle interesującej narracji. [...]"
Książką jest częścią cyklu wydawniczego, wszystkie pozycje mają podobną szatę graficzną, miękką okładkę, są ilustrowane.



Spis treści
Od Redakcji

Drugie oblężenie Twierdzy Przemyśl. II. Czasy upadku

Sytuacja materialna
1) Zaopatrzenie w żywność
2) Umundurowanie
3) Zaopatrzenie w amunicję i materiał artyleryjski
4) Balony
5) Służby medyczne
6) Materiały techniczne
7) Uzupełnienie osobowe

Okres spokoju twierdzy (od 29 grudnia 1914 do 9 lutego 1915 roku)
Piechota
Kawaleria
Artyleria polowa
Wojska łączności
Kompanie saperów
Służby
Wyższe dowództwo

Okres ofensywy rosyjskiej
Walki przed III obwodem obronnym
Walki przed VIII obwodem obronnym
Natarcie na pozycje Na Górach-Batycze

Wykaz wybranych skrótów
Spis treści
Załączniki
Walki


Tytuł: "Drugie oblężenie Twierdzy Przemyśl. II. Czasy upadku"
Autor: Franz Stuckheil
Wydanie: I
Stron: 79
ISBN: 83-920541-1-3
Wydawca: Tomasz Idzikowski - Fort VIII "Łętownia"
Przemyśl 2004


"Balony
Szczególnie dobitnym przykładem niedostateczności przygotowań i jednocześnie zwykłej w austro-węgierskiej armii zdolności do uzupełnienia braków w wyposażeniu w drodze improwizacji, jest zagadnienie użycia w twierdzy przemyskiej balonów. (21)
Jak wiadomo w skład załogi wchodziły trzy sformowane przez 3. Pułk Artylerii Fortecznej forteczne dywizjony balonowe, z których I Dywizjon kapitana Nimmerrichtera ulokowany został w Buszkowicach, II Dywizjon kapitana Grebernza w Krównikach i III Dywizjon kapitana Koglnigga (później kapitana Ikawetza) w Pikulicach.
Sprzęt balonowy twierdzy w okresie jej uzbrajania składał się z 10 balonów kulistych (przeznaczonych do lotów swobodnych), dostarczonych zgodnie z Ustawą o świadczeniach wojennych przez róże areokluby Monarchii oraz tylko jednego balonu na uwięzi systemu Percevala, którym dysponował I Dywizjon kapitana Nimmerrichtera.
Stąd ten ostatni oddział skierowano początkowo na front serbski, a we wrześniu raz jeszcze na krótko skierowany został w pole (bitwa pod Gródkiem-Rawą Ruską). Na krótko przed drugim oblężeniem dotrzeć miał do twierdzy drugi balon systemu Percevala, włączony do III Dywizjonu. Za to balom tego typu ze składu I Dywizjonu, który wcześniej w okresie pokoju przez 6 lat wykorzystywany był do ćwiczeń, nie nadawał się już przy końcu pierwszego oblężenia do użytku. Po zakończeniu pierwszego oblężenia próbowano go wprawdzie zastąpić, ale przed ponownym osaczeniem twierdzy przez Rosjan nie udało się tego dokonać. Tak więc w czasie drugiego oblężenia I Dywizjon Balonowy, a II Dywizjon Balonowy w czasie obu oblężeń, zmuszone były korzystać wyłącznie z balonów kulistych, które z natury rzeczy były niestabilne, co utrudniało obserwację. [...]

(21) Pewne pojęcie o panujących w tej dziedzinie warunkach zyskać mogliśmy dzięki relacji dowódcy I Oddziału (Dywizjonu) Balonowego, pilota polowego i balonowego, kapitana (obecnie podpułkownika) Juliusza Nimmerrchtera, który przedłożył ją generalnemu inspektorowi Sił Powietrznych, po powrocie z rosyjskiej niewoli i w przemiły sposób udostępnił autorowi."

Kolejny trzeci tomik serii Architectura et Ars Militaris jest poświęcony "najbardziej monumentalnej budowli obronnej przemyskiej twierdzy - fortowi I "Salis Soglio, stanowi pierwsze monograficzne opracowanie pojedynczego dzieła obronnego, jakie ukazuje się w Przemyślu. Przygotowana w ramach szerszej serii pt.: Architectura et Ars Militaris publikacja, ma na celu zapoznanie Czytelnika zarówno z opisem samego fortu, historią jego budowy, krótką biografią jego projektanta, ale zawiera również wskazówki turystyczne pomocne przy zwiedzaniu obiektu. Liczne rysunki, schematy, mapki i fotografie mają na celu przybliżenie zasad funkcjonowania fortu, zarówno na poziomie samego dzieła, jak i jego roli w całym systemie fortecznym." To fragment pochodzący z rozdziału Od Redakcji, który bardzo trafnie oddaje treść tej specyficznej publikacji, fajnego połączenia albumu i przewodnika. Książeczkę przeczytałam jednym tchem, szczególnie spodobały mi się rysunkowe próby rekonstrukcji fortu i plany. Może dlatego, że fort znam, byłam tam kilkakrotni na lepszym lub gorszym szkoleniu. Polecam zarówno zwiedzenie fortu znajdującego się na granicy polsko-ukraińskiej jak i zakup dwujęzycznego przewodniczka. Jest on wydany w języku polskim i niemieckim.

Spis treści
Od redakcji
Fort I "Salis-Soglio"
Daniel Salis-Soglio
Informacje turystyczne

Tytuł: "Twierdza Przemyśl Fort I "Salis-Soglio"
Autor: Tomasz Idzikowski
Wydanie: I
Stron: 47
ISBN: 83-920541-2-1
Wydawca: Tomasz Idzikowski Fort VIII "Łętownia"
Przemyśl 2004

"Informacje turystyczne
Niemal do samego fortu można dojechać samochodem bądź autokarem. Z Przemyśla należy kierować się w kierunku przejścia granicznego w Medyce. W połowie drogi pomiędzy Przemyślem, a Medyką na skrzyżowaniu w podporządkowaną drogę kierujemy się na Siedliska. W samej wiosce na ostrym zakręcie w prawo skręcamy w boczną asfaltową drogę w lewo prowadzącą pod górę. Jedziemy nią, aż po przejechaniu do końca drogi asfaltowej dotrzemy do grupy drzew, położonych poza obrębem zabudowań. Tam zostawiamy pojazd i pieszo udajemy się ok. 200 m dalej cały czas prosto. Po prawej stronie znajduje się fort, do którego wchodzimy przez relikt bramy głównej.
Przy zwiedzaniu samego fortu należy zachować szczególną ostrożność z uwagi na niezabezpieczone szyby wind amunicyjnych i działowej oraz brak barierek zabezpieczających na górnej kondygnacji wokół dziedzińców. Spore zagrożenie stanowią również studnie oraz studzienki odwadniające i włazy do szamb. Schody pomiędzy kondygnacjami pokryte są ziemią i zbutwiałymi liśćmi, przez co są dość śliskie - podczas schodzenia należy zachować szczególną ostrożność.
Fort położony jest w bezpośrednim sąsiedztwie granicy stąd przed wizytą wypada powiadomić Straż Graniczną (nr tel. 676 55 00)> nie należy również wchodzić na przedpole fortu.
Z fortu "Salis-Soglio" możemy udać się w kierunku fortu XV "Borek", bądź IIa "Cyków", a dalej II "Jaksamice", II b "Mogiłki" i III "Łuczyce". Proponowana trasa piesza lub rowerowa prowadzi od fortu XV "Borek" do fortu III "Łuczyce" (oczywiście możliwa jest również wersja w drugą stronę)."

http://www.panoramio.com/photo/25097128
http://www.digitalpoland.pl/?p=50

Wydawnictwa,owszem bardzo ciekawe,lecz miasto nie robi nic ,aby sensownie zagospodarowac forty.Kilka lat temu powolano Zwiazek Gmin Fortecznych i na tym dzialania sie skonczyly.Wiekszosc fortow zamienila sie w nielegalne wysypiska smieci,gdzie panuje brod ,smrod itp. Majac taka atrakcje turystyczna nie potrafia nalezycie o nia zdbac.Sam bylem niejednokrotnie swiadkiem zdziwienia i nieprzychylnych komentarzy osob zwiedzajacych. Jak czuja sie przewodnicy oprowadzajacy turystow ?. Pozdrawiam z Twierdzy.

Nie oprowadzam po Twierdzy, w ub. roku tylko raz z Kolegą przewodnikiem przemyskim byłam w ruinach Osłony Sanu w Bolestraszycach. Było czyściutko, trochę terenu wykoszono. Z Koleżanką przewodniczką byłyśmy w Salis Soglio, prawdę powiedziawszy gorszy widok, trochę brudów było ale w porównaniu z rezerwatem chroniącym żołny (jest obok) to sytuacja nie wyglądała źle. Wysypisko było w rezerwacie, miejsca po ogniskach i imprezach, łącznie z prezerwatywami. W Przemyślu na Zniesieniu, gdzie byłam kilkakrotnie z Przewodniczą z Przemyśla było specyficznie. Tam są alejki,park, wygląda to strasznie. Wołałam stare ruiny, syf, bo syf ale miały jakiś charakter. Obok Bramy Sanockiej czyściutko.
W tym roku wprowadziłam do kilku programów może nie Twierdzę, ale Specjalistę od twierdzy. To On będzie decydował, gdzie pójdziemy. Mam nadzieję i cieszę się jak szczypiorek na wiosnę, że organizatorzy zaakceptują programy i będziemy poznawać ruiny w bardzo wielu miejscach.
W ub. roku w czasopiśmie o którym pisałam w wątku ukazał się artykuł o projekcie, jego artykuł częściowo przetoczę.
"Rewaloryzacja krajobrazu warownego Twierdzy Przemyśl" Tomasz Idzikowski, Krzysztof Wielgus
"Pod koniec roku 2010 do Zarządu Związku Gmin Fortecznych Twierdzy Przemyśl spłynęły projekty budowlane kilkudziesięciu inwestycji, wpisujących się w bezprecedensowy w skali kraju program o nazwie:Zagospodarowanie zespołu zabytkowego Twierdzy Przemyśl w celu udostępnienia dla turystyki kulturowej. Po raz pierwszy podmiotem spójnego programu, przewidzianego do sfinansowania przez Unię Europejską, jest XIX-XX - wieczna twierdza pierścieniowa. Nowatorstwem jest synergiczne, nie zaś asocjalne, podejście do tematu: twierdza stawiana i broniona jako całość, jako całość też winna być rewaloryzowana i adoptowana do nowej, humanitarnej służby. Jest to wynik niemal półwiecznych badań naukowych, bogatego zasobu publikacji, aktywności przemyskich służb konserwatorskich oraz dojrzałości i determinacji samorządów. Przedmiotem projektów jest więc w istocie najbardziej uniwersalny i szeroki wizerunek zorganizowanego środowiska walki - historyczny krajobraz warowny. Krajobrazowa perspektywa programu wpisuje się w treść ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 r. dającej po raz pierwszy możliwość ochrony krajobrazu zabytkowego poprzez tworzenie parków kulturowych. Docelowa forma zarządzania i urządzenia krajobrazu warownego Przemyśla i okolic to zespół takich parków. Wchodzący w fazę realizacji projekt udostępnienia turystycznego znacznej części twierdzy zgodnie z jej wartościami historycznymi, memorialnymi i przyrodniczymi, będzie sprawdzianem wiarygodności tych założeń. Utworzenie parków oraz dalsze formy ochrony obszarowej , od wpisu na listę pomników historii po starania o wpis na listę dziedzictwa UNESCO, wymagać będą suwerennych decyzji samorządów. Dlatego sukces projektu adaptacyjnego, opartego na holistycznym ujęciu tematu i kulturowym, nie zaś doraźno-komercyjnym celu adaptacji, stanowi warunek dla społecznego przyzwolenia na rzeczywiste zaistnienie parków kulturowych jako prawnej ochrony i zrównoważonego kształtowania krajobrazu. Niniejszy artykuł jest rodzajem raportu z przełomowego momentu owych zamierzeń: przejścia od idei do realizacji. [...]"

Wiem, że Osoby prowadzące muzeum w Łętowni nie są pewni swego jutra. Coś dzieje się w prawie fortów.

Jestem po lekturze książki Franza Forstnera " Twierdza Przemyśl" Jest to monografia twierdzy opracowana austriackiego znawcę fortyfikacji. Bardzo solidne dzieło. Polecam
http://merlin.pl/Twierdza-Przemysl_Fran ... 00314.html