W Zatwarnicy była niegdyś cerkiew...

Ludzie, miejscowości, zabytki, architektura sakralna - dyskusje oraz zdjęcia

W Zatwarnicy była niegdyś cerkiew...

Postprzez Stały Bywalec » 23 paź 2014, o 05:45

Z Zatwarnicą (obecnie ok. 200 mieszkańców) historia obeszła się okrutnie. W latach 1939-41 i 1945-51 była wsią przygraniczną (prawobrzeżny Sękowiec należał w tamtych czasach już do Ukraińskiej SRR), a zatem dotknęły ją takie plagi owych lat jak działalność UPA czy odwetowo-profilaktyczna akcja „Wisła”. A w okresie obydwu okupacji także i Stalin, i Hitler, zrobili „co swoje”.

W „Przewodniku Bieszczady dla prawdziwego turysty” wydawnictwa „Rewasz” (najlepszym, moim zdaniem, bieszczadzkim przewodniku) czytamy (cyt.) „W 1921 r. wieś liczyła łącznie z przysiółkiem Suche Rzeki 126 domów i 769 mieszkańców (681 grek., 6 rzym., 82 mojż.). W górnej części miejscowości stała drewniana cerkiew parafialna z 1774 r. Po II wojnie światowej wieś całkowicie wysiedlono. Opuszczone zabudowania spaliła latem 1946 r. kompania UPA „Bira”.”.

Z powyższego wynika, iż wieś była siedzibą parafii greckokatolickiej i znajdowała się w niej cerkiew parafialna, do której co niedziela uczęszczało kilkuset Bojków i kilku Polaków (ci drudzy - jeśli nie mieli własnej przydworskiej kaplicy rzymskokatolickiej lub nie chciało im się pojechać do kościoła do Lutowisk).

Cerkiew nie stała na malowniczym wzgórzu, w miejscu obecnego filialnego kościoła. Znajdowała się w górnej części wsi, tj. przy cmentarzu, a konkretnie na obecnym terenie hotelu, tuż za małym przyhotelowym parkingu - z lewej strony budynku hotelu, patrząc od ulicy. Tak przynajmniej mnie poinformowało kilku stałych i starych mieszkańców Zatwarnicy (przybyłych tu już wiele lat po wojnie, ale pamiętających czas rozbiórki resztek cerkwi).
Poniżej zamieszczam zdjęcia cmentarza (nadal czynnego), parkingu i zarośniętego pagórka obok, na którym stał budynek cerkwi. Przydałaby się tam jakaś tablica informacyjna, upamiętniająca owo miejsce. Hotel by na tym nic nie stracił, a może nawet wręcz przeciwnie - by zyskał na zainteresowaniu turystów.
Załączniki
Jaka jest najpiękniejsza górska miejscowość w Polsce?
Podpowiedź: 4 sylaby, w tym pierwsza: "Za".
Jeśli jednak myślisz o Zakopanem, to jesteś w błędzie.
Prawidłowa odpowiedź brzmi: Zatwarnica.

Pozdrawiam
Stały Bywalec
Stały Bywalec
Prezydent na uchodźstwie
 
Posty: 925
Dołączył(a): 30 sty 2010, o 13:45

Re: W Zatwarnicy była niegdyś cerkiew...

Postprzez Piotr_S » 23 paź 2014, o 09:05

Stały Bywalec napisał(a):Z powyższego wynika, iż wieś była siedzibą parafii greckokatolickiej i znajdowała się w niej cerkiew parafialna

Zatwarnica była siedzibą parafii bardzo krótko. Cerkiew parafialną zbudowano w 1774, ale już początkiem XIX w. parafię zlikwidowano i Zatwarnica została przyłączona do parafii w Dwerniku. Ponownie parafię erygowano dopiero w latach 30.XX wieku a więc raptem na kilkanaście lat. Dlatego cerkiew w Zatwarnicy wymieniana jest z reguły jako filialna.
Stały Bywalec napisał(a): do której co niedziela uczęszczało kilkuset Bojków i kilku Polaków

W szczytowym okresie, przed wybuchem II wojny było to blisko 1200 wiernych.
Avatar użytkownika
Piotr_S
Administrator
 
Posty: 1364
Dołączył(a): 2 mar 2009, o 18:33

Re: W Zatwarnicy była niegdyś cerkiew...

Postprzez Stały Bywalec » 25 paź 2014, o 10:43

Piotrze, dziękuję za uszczegółowienie. Ale i ja postanowiłem jeszcze bardziej podrążyć ów temat.

Zacznę od źródła:
Witold Kołbuk „Kościoły wschodnie w Rzeczypospolitej około 1772 r.” Instytut Europy Środkowo-Wschodniej, Lublin 1998.

I na wstępie jeszcze konieczna uwaga. Ów tytułowy rok 1772 to rok I rozbioru Rzeczypospolitej. Od tej daty interesujący nas teren (Zatwarnica i okolice) należeć będą, aż do 1918 r., do Austrii (później Austro-Węgier).

A teraz już otwieramy książkę.

Str. 43:
„Łącznie diecezja przemyska [greckokatolicka] liczyła 1252 parafie w 31 dekanatach na obszarze 23,6 tys. km kw.

Str. 44. Tabela VII. Liczba parafii i powierzchni dekanatów unickiej diecezji przemyskiej w 1772 r.
Dekanatów jest tam wyszczególnionych 31 (w całej greckokatolickiej diecezji przemyskiej). Wśród nich figuruje:
dekanat Zatwarnica - 42 parafie, 586 km kw.

Str. 270. Wykaz wszystkich 42 parafii dekanatu Zatwarnica.
Pod poz. 40 widnieje sama Zatwarnica:
m Zatwarnica, rus, dr, s, Mikołaj Bp, APP. A212, s.321, 1782 r. (...)”

Odszyfrujmy to (wg wykazu skrótów, str. 358).
m - parafia metropolitalna
rus - województwo ruskie
dr - cerkiew drewniana
s - patronat szlachecki
Mikołaj Bp - św. Mikołaj Biskup (wezwanie parafii)
APP. A212, s.321, 1782 r. - Archiwum Państwowe w Przemyślu, Regulacje parafii i dekanatów (str. 321), wizytacja w 1782 r.

No i na zakończenie cytat ze str. 47: „Ponieważ w Kościele Wschodnim panowała nieformalna zasada, że każda cerkiew, przy której rezyduje duchowny, ma prawa parafialne, a proboszczem czy proboszczami jej są przebywający tam duchowni, więc w zasadzie nie istniało wówczas w Cerkwi unickiej pojęcie świątyń filialnych. Co najwyżej w wizytacjach wzorem łacińskim (postępy latynizacji) mówi się o cerkwiach filialnych wymieniając kaplice, czy raczej kapliczki istniejące na terenie parafii.”.

I to się zgadza. We wspomnianym spisie 42 parafii dekanatu Zatwarnica (str. 270) jako parafie wymienione są m.in. Chmiel, Dwernik, Hulskie, Krzywe (tak w oryginale, nie Krywe, być może to błąd edytorski), Polana, Polańczyk, Skorodne, Solina.

Reasumując, parafia zatwarnicka była w II połowie XVIII wieku parafią metropolitalną, istniał już wtedy bowiem dekanat Zatwarnica. A zatem wzniesiony w 1774 r. nowy budynek cerkwi, obecnie nieistniejący, opuszczony, zdewastowany i rozebrany w czasach PRL, zapewne nie był pierwszym wybudowanym na wskazanym miejscu. Nowe świątynie z reguły wznoszono w miejscu poprzednich.

Wsłuchujcie się w głos historii wędrując po Bieszczadach. Tam gdzie dziś życie ledwie, ledwie, leniwie się toczy, gdzie pod kultową wiatą sklepu w Zatwarnicy Stały Bywalec, Piskal, et consortes, popijają sobie z przedstawicielami miejscowej elity :lol: , tam niegdyś był wielki ruch i rejwach. Wyobraźcie sobie gęstą, drewniano-słomianą zabudowę tej wsi ulicówki, tłumy Rusinów - Bojków pieszo, konno i na furmankach, nielicznych eleganckich polskich panów i panie w powozach, a gromadki starozakonnych pieszo lub w rozklekotanych bryczkach.
I tak było jeszcze do II wojny światowej. Aż przyszli Stalin i Hitler, i zrobili „co swoje”.
Jaka jest najpiękniejsza górska miejscowość w Polsce?
Podpowiedź: 4 sylaby, w tym pierwsza: "Za".
Jeśli jednak myślisz o Zakopanem, to jesteś w błędzie.
Prawidłowa odpowiedź brzmi: Zatwarnica.

Pozdrawiam
Stały Bywalec
Stały Bywalec
Prezydent na uchodźstwie
 
Posty: 925
Dołączył(a): 30 sty 2010, o 13:45

Re: W Zatwarnicy była niegdyś cerkiew...

Postprzez Piotr_S » 28 paź 2014, o 15:16

Stały Bywalec napisał(a):No i na zakończenie cytat ze str. 47: „Ponieważ w Kościele Wschodnim panowała nieformalna zasada, że każda cerkiew, przy której rezyduje duchowny, ma prawa parafialne, a proboszczem czy proboszczami jej są przebywający tam duchowni, więc w zasadzie nie istniało wówczas w Cerkwi unickiej pojęcie świątyń filialnych

Nie chcę polemizować z tym wykazem / książką bo w sumie nie o to chodzi i jest to napisane logicznie, ale z użyciem słowa "nieformalna". Dlatego formalny podział na parafie i filie wydaje mi się uzasadniony i daje bardziej przejrzysty obraz.
"Każda cerkiew, przy której rezyduje duchowny, ma prawa parafialne" - a jeśli by nie rezydował a była parafia, to jak zaliczyć cerkiew? :) I taka sytuacja miała miejsce własnie w Zatwarnicy, po ponownym erygowaniu parafii (skoro duchowni - bo nie chłopi przecież - erygowali parafię, to musieli taki podział stosować). W Zatwarnicy wówczas nie było proboszcza / księdza a cerkwią zarządzał proboszcz z Chmiela.

Zacytuje jeszcze S. Krycińskiego, str.463 Słownika ..., cz.I Gmina Lutowiska:

"W XVIII wieku Zatwarnica stała się siedzibą dekanatu obrządku wschodniego. Pozostała nią aż do roku 1920. Wybór Zatwarnicy wskazuje, że miejscowość ta spełniała ważną rolę w życiu cerkwi greckokatolickiej. Później znaczenie to zmalało, na rzecz Lutowisk, i ostatecznie cerkiew zatwarnicka stała się filią parafii w Dwerniku, mimo że nominalnie nadal pozostała siedzibą dekanatu. Już w 1848 roku biblioteka dekanatu znajdowała się na plebanii w Lutowiskach, ale dopiero w 1920 przeniesiono oficjalnie siedzibę dekanatu do Lutowisk".
Stały Bywalec napisał(a):I tak było jeszcze do II wojny światowej. Aż przyszli Stalin i Hitler, i zrobili „co swoje”.

Większość zabudowy Zatwarnicy - w tym cerkiew - spaliło Wojsko Polskie w 1946 r.
Avatar użytkownika
Piotr_S
Administrator
 
Posty: 1364
Dołączył(a): 2 mar 2009, o 18:33

Re: W Zatwarnicy była niegdyś cerkiew...

Postprzez Stały Bywalec » 28 paź 2014, o 15:56

Cóż dodać, cóż ująć...

Chyba tylko to, że o starej Zatwarnicy i jej cerkwi można przeczytać tu:

http://www.lutowiska.pl/zatwarnica

oraz tu (a także zobaczyć tu rysunek przybliżający wygląd cerkwi zatwarnickiej):

http://www.twojebieszczady.net/st_cerkw ... z_zatw.php

Ten drugi link to oczywiście link do portalu Piotra (informuję na wypadek, gdyby ktoś jeszcze nie wiedział).
Jaka jest najpiękniejsza górska miejscowość w Polsce?
Podpowiedź: 4 sylaby, w tym pierwsza: "Za".
Jeśli jednak myślisz o Zakopanem, to jesteś w błędzie.
Prawidłowa odpowiedź brzmi: Zatwarnica.

Pozdrawiam
Stały Bywalec
Stały Bywalec
Prezydent na uchodźstwie
 
Posty: 925
Dołączył(a): 30 sty 2010, o 13:45


Powrót do Historia Bieszczadów

Kto przegląda forum

Użytkownicy przeglądający ten dział: Brak zarejestrowanych użytkowników i 0 gości


Loading

O F I C J A L N E    F O R U M    D Y S K U S Y J N E    S E R W I S Ó W:
               

Forum bieszczadzkieforum.pl używa plików typu cookies do poprawnego działania strony, w celach statystycznych, reklamowych, w celu dostosowania naszego serwisu do indywidualnych potrzeb użytkowników oraz by umożliwić logowanie zarejestrowanym użytkownikom. Korzystanie z forum bieszczadzkieforum.pl, bez zmian ustawień w używanej przez Państwa przeglądarce internetowej oznacza zgodę na wykorzystywanie technologii cookies i zapisywanie ich w pamięci Państwa urządzenia zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki.